CAMERA OBSCURA

Nicolaas_BeetsHet bekendste werk van Nicolaas Beets was de Camera Obscura, een verzameling verhalen en beschouwingen. Het boek verscheen in 1839. Beets schreef de meeste stukken in 1837 als student Godgeleerdheid in Leiden. Het boek geeft een beeld van het Nederland van de trekschuit en de postkoets, waar rond die tijd gewerkt wordt aan de eerste spoorlijn. Het bekendste gedeelte van het boek is dat over de familie Stastok. Hierin gaat Hildebrand logeren bij een oom en tante die de vleesgeworden burgermensen zijn uit het begin 19e eeuw. Schrijnend is “Het diakenhuismannetje vertelt zijn verhaal”, dat blijk geeft van inzicht van de schrijver in de wantoestanden in zijn tijd. De Camera Obscura is vrijwel het enige boek uit de vaderlandse letterkunde dat echt ‘nationaal bezit’ is geworden. De familie-doorsnee-anno-1840′ in de nationale kiekkast, waarin iedereen zichzelf en zijn buren herkent.

De verhalenbundel verscheen in 1839, het jaar dat ook voor het eerst in Nederland een trein reed. Het leven voltrekt zich nog helemaal in het rustige tempo van de trekschuit en diligence. Een camera obscura was indertijd de populaire voorloper van het fototoestel. Het gelijknamige boek kan worden gezien als een soort voorloper op onze reality tv, waarin het alledaagse leven van de welgestelde burgerij in een rustig provinciestadje onder de aandacht wordt gebracht. Vader drinkt er op tijd zijn borrel en moeder haar likeurtje, terwijl dochterlief, pianospelend of in discussie met haar papegaai, mooi zit te wezen, desnoods met een duif op haar hoofd. Een dienstmeisje schrobt intussen de stoep. Iedereen kent elkaar of zal elkaar binnenkort zeker ontmoeten. Zelden gebeurt er iets noemenswaardig. Hooguit meldt de huisknecht de aankomst van een jonge en keurig opgevoede student. Hildebrand beschrijft alle personages met een vlotte, trefzeker en nog steeds humoristische pen.

De Camera Obscura is van meet af aan een populair boek geweest. Toch vinden een anonieme recensent in 1840 en E. Potgieter in 1841 het nodig een kritische bespreking te wijden aan de Camera Obscura. Het grootste probleem dat zij met het boek hebben is de werkelijkheidsbeschrijving in het boek. Het blijft bij beschrijven en kent geen enkele boodschap voor de lezer. Ondanks het talent dat Nicolaas Beets volgens beide recensenten heeft, zet hij dit verkeerd in en daarom krijgt zijn boek een negatieve beoordeling. Het sentiment slaat echter al snel om en vanaf de jaren ’50 van de negentiende eeuw schrijft men enkel nog positief over het boek. De illustraties die worden toegevoegd zijn wel onderwerp van discussie, maar het boek heeft een bijna onaantastbare status.

Eind 19e eeuw loopt het aantal argumenten dat wordt gebruikt om tot een positief oordeel te komen echter terug. Rond 1900 verschijnen er zelfs diverse recensies waarin geen enkel argument wordt aangedragen om een positief oordeel te onderbouwen. Deze situatie duurt voort tot 1910, wanneer Albert Verwey een recensie schrijft waarin hij de status van de Camera Obscura als volksboek aanvalt. Vanaf dat moment verandert de manier waarop er wordt geschreven over Hildebrands boek. Een proces dat eind negentiende eeuw al voorzichtig was begonnen zet nu door: de recensies gaan steeds nauwer aansluiten bij de herdruk naar aanleiding waarvan ze verschijnen. In 1998 verschijnt een wetenschappelijke herdruk. Tien jaar later, in 2008, verschijnt een eigentijdse hertaling van de hand van Ivo de Wijs. Daarin is de spelling gemoderniseerd, zijn (voor de moderne lezers) langdradige passages ingekort en zijn er op sommige plaatsen forse ingrepen gedaan waarbij in enkele gevallen (delen van) hoofdstukken zijn komen te vervallen. Over deze ingrepen zijn de meningen verdeeld: volgens liefhebbers zijn de moderniseringen te ingrijpend en tasten ze het oude karakter en het tijdsbeeld aan.

Hier gaan met regelmaat delen de derde uitgave uit 1851 verschijnen, met grammaticale aanpassing aan de huidige tijd.

Camera-obscura-Hildebrand-  Camera-obscura-Hildebrand3 Camera-obscura-Hildebrand2

Advertenties
Dit item was geplaatst door Muis.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: