HET OOR VAN VINCENT

van-goghOp 23 december 1888 sneed Vincent van Gogh zijn linkeroor af. Hoe beroemder de schilder werd, hoe beroemder ook dat oor werd. Plus de vraag: sneed hij dat oor echt af en zo ja, waarom dan wel? Ruim een eeuw later waren biografen en historici nog steeds op zoek naar de harde feiten over wat er die avond precies is voorgevallen en hoewel het mysterie nu eindelijk wel lijkt te zijn opgelost, is nog steeds niet iedereen volledig overtuigd en blijven er hier aan daar twijfels en vragen opborrelen.

In februari 1888 verliet de 34-jarige schilder Parijs, op weg naar Arles en de Camarque. Als hij had gedacht de kou in Parijs te kunnen ontvluchten en kon gaan werken in de warmte, dan kreeg hij al direct een teleurstelling te verwerken. Het vroor in Arles en er lag een laagje sneeuw. In mei 1888 betrok Van Gogh vier kamers in een huurhuis, in het rechterdeel van een huis aan de Place Lamartine in Arles. Een geel huis met groene luiken. Eindelijk had hij een plek gevonden waar hij niet alleen kon schilderen maar ook vrienden kon laten logeren. Hij wilde van dit gele hoekpand een kunstenaarshuis maken, waar schilders samen konden wonen en werken. Uiteindelijk kwam alleen Paul Gauguin erop af, deze relatie duurde slechts enkele maanden en eindigde op een klinkende ruzie. Vlak nadat Van Gogh in het ‘gele huis’ was getrokken, stuurde hij Theo een beschrijving en een schets van zijn schilderij van het huis ‘onder een zwavelkleurige zon, onder een lucht van zuiver kobalt. Het motief is zo moeilijk! Maar juist daarom wil ik het onder de knie krijgen. Want het is ontzagwekkend, die gele huizen in de zon en dan de onvergelijkelijke helderheid van het blauw.’ Van Gogh begon aan zijn laatste twee levensjaren, met dramatische crises. Hij werd gekweld door, wat hijzelf noemde ‘de stem van de verschrikkelijke luciditeit’, maar behaalde in die periode ook zijn grootste artistieke triomfen door de intense weergave van het licht van het zuiden in door hitte geteisterde doeken. Zijn beroemdste werken dateren uit deze periode.

van-gogh-oor-krantOp 23 oktober 1888 kwam Paul Gauguin bij hem logeren, maar nauwelijks twee maanden later volgde de breuk, tijdens een hoog oplopende ruzie over de plaatselijke cafébazin. Beiden waren verliefd op haar zodat ze haar al vele malen geschilderd hadden.
De Duitse kunsthistorici Hans Kaufmann en Rita Wildegans onderzochten gedurende tien jaar politierapporten, getuigenverklaringen en brieven van de beide schilders. Volgens hen zou Paul Gauguin van plan zijn geweest het gele huis in Arles na een verblijf van twee maanden te verlaten. Van Gogh zou hem boos achterna de straat op zijn gelopen, waarop een ruzie zou zijn ontstaan en Gauguin uithaalde met zijn degen en daarmee een deel van Van Goghs oor afhieuw. Daarna zouden ze hebben afgesproken hierover te zwijgen: Gauguin om strafvervolging wegens het toebrengen van letsel te ontlopen en Van Gogh om de vriendschap te behouden. De Duitse kunstwetenschappers vinden steun voor hun stelling in de laatste brief van Van Gogh aan Gauguin. Daarin schreef hij: ‘Jij bent stil, ik zal het ook zijn.’ Ook in brieven aan zijn broer Theo menen zij impliciete verwijzingen naar het incident te kunnen herkennen. Hun bevindingen werden echter massaal afgewezen omdat de bewijslast flinterdun was en veel gegevens uit hun verband waren getrokken.
van-gogh-oorEen andere theorie stelt dat Van Gogh zelf een stuk van zijn oor sneed en dat de tinnitus waaraan hij leed hier de aanleiding toe was. Weer anderen claimen dat Van Gogh aan andere ziekten leed: depressiviteit, syfilis, epilepsie. Ook zou hij op de bewuste avond veel absint hebben gedronken, een groen drankje waar veel alcohol in zit en wat hallucinerend kan werken. Allemaal oorzaken die kunnen hebben bijgedragen aan een geesttoestand waarin van Gogh een deel van zijn oor wegsneed. Vervolgens zou Van Gogh zijn oor aan een prostituee hebben gegeven en terug naar huis zijn gegaan.
Lange tijd werd gedacht dat Van Gogh alleen zijn oorlel afsneed. Dat was gebaseerd op een verhaal van Van Goghs schoonzus, die echter niet in Arles was toen het gebeurde.

In 2016 publiceerde Bernadette Murphy haar onderzoek waarin ze alle mogelijke bronnen nog eens zorgvuldig is nagegaan. Ze diepte onder meer de rudimentaire tekeningen op die de Arlesiaanse arts Félix Rey op 18 augustus 1930 maakte. De stippellijnen laten slechts ruimte voor één conclusie: de schilder sneed in de nacht van 23 december 1888 in een moment van razernij het hele lichaamsdeel af, niet een stukje. Het document bevindt zich in de bibliotheek van Berkeley, San Francisco, als onderdeel van de papieren nalatenschap van Irving Stone, de schrijver van de beroemde biografie van Van Gogh: Lust for Life (later nog verfilmd met Kirk Douglas in een glansrol als heethoofdige schilder). Stone had veel research voor zijn boek gedaan, onder meer door Rey, die als stagiair veertig jaar eerder Van Gogh’s hoofdwond had behandeld, een tekeningetje van het oor te laten maken. De tekening lijkt een eind te maken aan alle tegenstrijdige verklaringen. Gauguin had verklaard dat Vincent zijn hele oor had afgesneden (‘Hij moest een tijdlang hebben geprobeerd om de bloeding te stoppen, want de volgende dag lagen her en der een heleboel natte handdoeken over de tegelvloer van de benedenkamers verspreid’, maar de schilder Signac en schoonzus Jo van Gogh-Bonger beweerde dat het slechts om de oorlel ging. Gauguin lijkt de meest betrouwbare getuige te zijn geweest.

In januari 1889 was Van Gogh hersteld en ging hij opnieuw driftig aan het werk. De buurtbewoners maakten zich echter zorgen om de ‘vagebond’ in het gele huis.

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Advertenties
Dit item was geplaatst door Muis.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: