JAN HENDERIKSE – 1

Jan Henderikse (Delft, 22 januari 1937) is een Nederlands beeldend kunstenaar en wordt wel als de oprichter gezien van de Nederlandse Informele Groep. Samen met Armando, Jan Schoonhoven en Henk Peeters vormde Henderikse in 1960 de Nederlandse Nul-beweging. Van deze groep is Jan Henderikse degene die met industriële producten, uitgesproken afval en weggegooide materialen werkte en deze gebruikte tot het maken van assemblages. Hij is niet de man van de theorie van de Nul, maar van het doen en het maken; Henderikse zag zichzelf als de kunstenaar met het laagste ‘Nul-gehalte’. Centraal in het werk van de groep Nul-kunstenaars stond de nadruk op het onpersoonlijke in de kunst, het objectieve. Daartoe hoorde het vermijden van een persoonlijk handschrift en het zoeken naar maakprocedures die een uitwendige regelmaat en orde bezaten, vergelijkbaar met het productieproces binnen de fabrieken en bedrijven. Dit kwam tot uiting in het gebruik van, voor de kunst van dat moment, zeer ongebruikelijke materialen als centen en kurken (Henderikse), watten en veren (Peeters), karton (Schoonhoven) en bouten en prikkeldraad (Armando).

Henderikse werd geschoold aan de Vrije Academie in Den Haag, maar verliet Nederland al eind jaren vijftig. Hij woonde en werkte achtereenvolgens in Keulen, Düsseldorf, op Curaçao en in New York. Zijn werk was niet zo rein en wit als dat van de andere leden en ook Henderikses voorkeur voor afval (oude kurken, lege verpakkingen) en ‘rejects’ (afgekeurde foto’s uit laboratoria, reclameposters e.d.) maakte dat zijn werk eerder aansluiting vond bij het Franse Nouveau Réalisme van Arman en Daniel Spoerri. Serialiteit (uitgave van werken in veelvoud, met name in de vorm van multiples) en herhaling, het repeteren van vormen binnen een werk, zijn overigens wel kenmerken van Henderikses werk die als typerend voor de Nul-beweging gezien kunnen worden. In 2017 woont en werkt hij in New York en Antwerpen.

In 2001 maakte Sherman de Jesus een documentaire-film over Jan Henderikse. Voor deze film, getiteld All Is Light, ontving De Jesus de prijs Beste Internationale Documentaire van het New York International Independent Film & Video Festival. In 2013 bracht Jan Hoet naar aanleiding van een grote overzichtstentoonstelling door Kunstzolder.be in Eeklo een atelierbezoek en werd het boek Kaleidioscopia uitgebracht. Het werd de laatste publicatie van de kunstpaus.

Op de website Mister Motley verscheen recent een interview met Henderikse met onderstaande vragen en antwoorden:

Wat waren de eerste reacties op generatie NUL?
We werden gekruisigd. We kregen alleen maar haatkritieken. Zelf lachten we erom, dat deden we natuurlijk ook om onszelf te beschermen. Een criticus zei na een tentoonstelling dat ik een varken was: ‘voor een varken is modder een paradijs.’ En elk jaar kreeg ik slechtere kritieken, dan stond er dat het jaar ervoor beter was. Erg vreemd. Het waren geen serieuze kritieken

Wat als jij nu een jonge kunstenaar was?
Ik zou het niet weten. Ik was toen erg revolutionair. Veel minder was geaccepteerd in die tijd. Op tv werd geen aandacht geschonken aan kunst. Het is 60 jaar geleden dat ik jong was. Ik kan me niet eens meer herinneren wat ik toen dacht. Ik geloofde dat niemand mijn werk goed vond, ik wist niet eens dat het kunst was. Ik wilde het avontuur, ik imiteerde Van Gogh met een kaars op de hoed schilderen als het donker werd. De romantiek van het kunstenaarschap trok me.

Waar bestond die romantiek dan uit uit?
Ik had arme ouders, ik moest altijd baantjes ernaast doen. Hoeveel jonge kunstenaars van nu komen niet uit middenstandsgezinnen? Mijn ouders vonden het gekkenwerk wat ik wilde. Daarmee verdien je geen brood. Ik hergebruikte verf die was opgedroogd.

Werkte je met afval en ander gevonden materiaal uit noodzaak?
Zulke dingen moet je me niet vragen. Ik kan heel moeilijk over mijn eigen werk spreken, omdat ik er nooit over nadenk. Kunst ontstaat uit mijn eigen inspiratie. Sommige mensen zoals Piet Mondriaan kunnen daar ellenlange stukken over schrijven die onleesbaar zijn. Een kunstenaar weet niet waarom die iets doet.

Wat waren je verwachtingen toen je begon?
Ik voelde me ineens thuis. Dit wordt mijn toekomst, dit is het. Ik heb altijd moeten werken ernaast. Ik weet niet wat ik verwachtte. Ik voelde me trots en een klein beetje beter dan de rest. Nee, ik wist dat ik iets heel speciaals deed. Nu denk ik daar anders over. Ik ben gewoon een versierder, ik zie het nu meer als een beroep. En het is nu leuker, want ik verkoop meer. Het is eigenlijk een hobby die ik 24 per dag kan uitoefenen.

Maar net zei je dat het een beroep was?
Zei ik dat? Schrappen!

Na de rog laat Jan me zijn atelier zien, waar hij ook woont. Overal liggen doppen spa rood, plastic ringen, kurken, ga zo maar door. Op een houten bord heeft hij van allerlei prullaria geplakt. “Wil je ook iets plakken?” vraagt hij. Ik zie een Hanna Montana miniatuur koffertje liggen. “Deze,” zeg ik. Jan heeft geen idee wat het is. “Je mag zelf weten waar.” Ik wil het koffertje links boven schuin plakken. “Nee, nee, wel recht omhoog.” Ik druk hard, nu heb ik bijgedragen aan een kunstwerk van Jan Henderikse. Hij trekt een fles champagne open.

Wil je nog iets bereiken?
Nobelprijs? Nee, ik geloof het niet. Een solo tentoonstelling in een groot museum, zoiets. Ik zou een solo in het Boymans van Beuningen krijgen, drie maanden voordat het zover was, werd het afgelast. Ik was heel kwaad en beledigd. Het werk viel blijkbaar tegen, dat zeggen ze natuurlijk niet. Het past niet in ons programma, dat zeiden ze. Kunst hoort bij het publiek. Het museum is alleen een caretaker, ook al zien ze dat zelf anders. Mijn moeder kwam altijd naar alles kijken van mij en ze begreep er niks van. Ik leg het niet uit aan haar. Doe ik ook niet bij jou. Ik begrijp het zelf niet eens. Ik doe maar wat.

Advertenties
Dit item was geplaatst door Muis.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: