HILMA AF KLINT 1

Hilma af Klint (Solna, 26 oktober 1862 – Djursholm, 21 oktober 1944 ) was een Zweedse schilderes. Ze was het vierde kind van scheepskapitein Victor af Klint en Mathilda Sonntag. Vanaf haar vroegste jeugd bracht ze de zomers door op het Zweedse eiland Adelsö in het Mälarmeer. De natuur daar werd een blijvende inspiratiebron voor haar kunst. Met haar vader deelde ze een grote interesse in wiskunde, wat merkbaar is in haar abstracte werk. Na de dood van haar zusje in 1880 kreeg ze belangstelling voor spiritualiteit, ook dit werd gereflecteerd in haar kunst. Tijdens haar studie aan de Academie in Stockholm leerde ze gelijkgezinde en spirituele vrouwen kennen met wie ze de groep “De fem (De vijf)” ging vormen. Het werk dat daaruit voortkwam werd een bijna geheime particuliere aangelegenheid. Ondertussen verdiende ze de kost met portretten en landschapsschilderkunst. Haar grote oeuvre, dat sterk esoterisch geïnspireerd was, werd na 1914 niet meer tentoongesteld.

De neef van de Zweedse beeldend kunstenares is in 1944 niet blij. Zijn onlangs overleden tante heeft hem, tegen zijn zin, haar complete oeuvre nagelaten. Het zijn ruim duizend schilderijen, waarvan sommige bijna 2,5 bij 3,5 meter groot, en 144 schriftjes vol schetsen en gedetailleerde beschrijvingen. Het zijn merendeels abstracte, voor een leek onbegrijpelijke schilderijen. Wat moet hij ermee? Tante heeft bovendien bepaald dat haar werk pas twintig jaar na haar dood openbaar mag worden, omdat ze vreest dat de wereld er nog niet rijp voor is. Jaren later biedt hij de artistieke nalatenschap aan het museum voor moderne kunst in Stockholm aan. Die weigert de gift, omdat het niet in hun collectie zou passen. “Dat is zoiets als dat je het complete oeuvre van Mondriaan krijgt aangeboden en ‘nee’ zegt”, roept Roel Arkesteijn uit, die in 2010 de eerste tentoonstelling van het werk van Af Klint in Nederland organiseerde in het Museum voor Moderne Kunst Arnhem (MMKA).

Langzaam begint de betekenis van haar werk door te dringen, evenals de plek die ze binnen de kunstgeschiedenis verdient. Hilma af Klint was een zonderlinge vrouw, die heel geïsoleerd leefde. Als enige vrouw in die tijd volgde ze de kunstacademie in Stockholm, niet als hobby maar om van de kunst haar beroep te maken. Dat was tot dan toe een mannenbolwerk. Ze leerde er landschappen en portretten schilderen, die ze ook exposeerde en verkocht. Maar ondertussen had ze ook een andere, verscholen bezigheid. Met vier vriendinnen vormde ze een groepje dat wekelijks bijeen kwam voor occulte séances. Af Klint ontwikkelde zich daarin als medium. De beelden die zij van de geesteswereld doorkreeg, tekende ze eerst in schriftjes. Daarna werkte ze deze opdrachten (want zo beschouwde ze het) uit op papier en doek. Soms van imponerende omvang, zoals de serie De tien grootsten. Het zijn abstracte werken vol symboliek, vooral opmerkelijk omdat Hilma af Klint ze al schilderde een paar jaar voordat Kandinsky en Malevich dat deden, schilders die worden beschouwd als de eerste abstracte kunstenaars. Pas in de jaren tachtig kreeg haar oeuvre internationale bekendheid. Ze geldt nu als één van de pioniers van de abstracte schilderkunst en één van de grote schilderessen van het begin van de 20ste eeuw. Gezien de kwetsbaarheid van de werken zullen haar werken vermoedelijk nooit meer Zweden verlaten. Daar liggen ze doorgaans in een geheim depot, te wachten tot er ooit een Hilma af Klint Museum wordt gebouwd.

In Vrij Nederland verscheen vanwege de Nederlandse tentoonstelling in 2010 onderstaand artikel van Stefan Kuipers:
Soms begrijpt een recensent een kunstenaar niet. Je bekijkt de schilderijen, je leest de catalogus, maar de betekenis van het werk blijft onbestemd. Hilma af Klint (1862-1944), een Zweedse kunstenares wier werk al jaren opduikt in tentoonstellingen over het spirituele in de kunst en die nu haar eerste Nederlandse overzichtsexpositie heeft, is voor mij zo’n kunstenaar. Af Klint was een abstracte schilder in een tijd dat nog niemand abstract schilderde. Ze maakte grote doeken vol religieuze figuren (Adam en Eva met kruis; engel gevangen in een zwarte bol) en kosmologische patronen: cirkels, spiralen, zonnen, plantmotieven. Het is kleurrijk werk, erg psychedelisch ook. Denk: Matisse op paddestoelen. Het wekt de suggestie van een interne logica, een geheime taal of code, een rebus die bestudeerd en opgelost moet worden, waarna de betekenis je vanzelf in de schoot zal vallen. Af Klints biografie bevestigt dit vermoeden. Ze was een helderziende, die seances hield en in contact stond met een groepje geestelijke (imaginaire?) goeroes, de Heren der Mysteriën. Kunst was voor haar een toegangspoort tot een andere dimensie.
Is dat interessant? Eerder curieus. Zoals bij veel antroposofische kunst kun je er eindeloos naar kijken en over nadenken zonder een stap verder te komen, en als de betekenis je dan eindelijk gepresenteerd wordt (‘de bruine cirkel staat voor de in tweeën gedeelde ziel’), rest enkel een lichte teleurstelling. Of moet je dit werk niet willen analyseren en je gewoon laten overspoelen door de vormen en kleuren en verfnevels; je verwonderen over het lef; je afvragen hoe een geïsoleerde Scandinavische kunstenares tot zulk radicaal werk kwam? Is dat misschien het werkelijke mysterie van Af Klint?

Advertenties
Dit item was geplaatst door Muis.

One thought on “HILMA AF KLINT 1

  1. Pingback: HILMA AF KLINT 2 | MUIZENEST

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: