PANORAMA 01 – CHINESE HANDROLLEN

Het panorama, afgeleid van het Griekse woord met de betekenis van ‘schouwspel’, in de schilderkunst is een voorstelling van een landschap, zeegezicht of historisch tafereel, aangebracht op een cirkelvormig gespannen doek van ruime afmetingen. De toeschouwer bevindt zich in het midden van de voorstelling en door middel van aangepaste belichting, subtiele geluidseffecten en decoronderdelen ondergaat hij een illusie van realiteit. Panorama’s waren vooral in de negentiende eeuw populair, toen er zelfs specifieke gebouwen voor werden ontworpen. Maar al veel eerder waren dit soort voorstellingen bekend. In het oude China werden panorama’s op boekrollen geschilderd, vaak als routepanorama. De bekendste daarvan is de handrol Langs de rivier tijdens het Qingmingfestival uit de tijd van de Song-dynastie (960-1279) van de kunstenaar Zhang Zeduan (1085-1145), die was verbonden aan de keizerlijke Hanlin-academie en een belangrijke rol had in de ontwikkeling van de shan shui-schilderkunst. Dat is een traditioneel Chinees genre in de landschapsschilderkunst, waarbij de landschappen zijn uitgevoerd in gewassen inkt en eventueel gekleurde pigmenten. Centraal in het schilderij staan bergen en rivieren, met watervallen en bergpaden als veelgebruikte elementen. Eind elfde eeuw werd binnen deze schilderkunst het idee gepromoot dat de schilderkunst niet als hoogste doel had een natuurgetrouwe afbeelding van de werkelijkheid te geven en dus de kijker de illusie te geven dat hij daadwerkelijk in de natuur wandelde, maar dat het een expressie moest zijn die de toeschouwer inzicht zou geven in de ideeën en gemoedstoestand van de maker. De laatste keizer van de Song-dynastie gaf echter opdracht om objecten zo natuurgetrouw, gedetailleerd en vaardig mogelijk af ​​te beelden. Een bekend voorbeeld is Duizend li van rivieren en bergen (1113), een handrol van Wang Ximeng (1096–1119). Hierboven daarvan een fragmentje, klik hier voor het integrale werk. Het is het enige werk dat van hem bewaard is gebleven en wordt door kunsthistorici beschouwd als een van de belangrijkste werken in de Chinese kunst. Het is geschilderd in een betoverende blauwgroene landschapsstijl, uitgevoerd in gewassen inkt en pigmenten op zijde en bevestigd op een handrol van 11,9 meter. Wang voltooide het schilderij toen hij slechts achttien jaar oud was. De handrol bevindt zich in de permanente collectie van het Paleismuseum van de Verboden Stad in Peking.

Ook de werken van de hofschilder Zhang Zeduan (1085–1145) werden zeer gedetailleerd uitgevoerd. Zijn bekendste werk is Langs de rivier tijdens het Qingmingfestival, een veelvuldig gekopieerde handrol die in detail de feestelijke sfeer en het dagelijks leven van de mensen in de hoofdstad Bianjing (het tegenwoordige Kaifeng). Het thema is het Qingmingfestival, de traditionele dag waarop Chinezen de graven van hun voorouders bezoeken en schoonmaken. Het gehele stuk was geschilderd in handrolformaat en de inhoud toont de levensstijl van alle niveaus van de samenleving, van rijk tot arm met verschillende economische activiteiten in landelijke gebieden en de stad. Het toont glimpen van kleding en architectuur uit die periode. Op de 5,29 meter lange afbeelding staan 814 mensen, 28 boten, 60 dieren, 30 gebouwen, 20 voertuigen, 9 draagstoelen en 170 bomen. Het landelijk gebied en de dichtbevolkte stad zijn de twee belangrijkste secties van de afbeelding, met de meanderende rivier over de gehele lengte. Het rechterdeel bevat het landelijke gebied. Er zijn graanvelden en ongehaast plattelandsvolk voornamelijk bestaande uit boeren, geitenhoeders, en varkensboeren in het herderlijke landschap. Een landelijk pad verbreedt zich tot een weg die uitkomt op een straat in de stad. De linkerhelft bevat het stedelijke gebied dat uiteindelijk uitloopt in de stad met stadspoorten. Vele economische activiteiten, zoals mensen die goederen inladen op een boot, winkels, en zelfs een belastingkantoor zijn te zien in dit deel. Mensen uit alle lagen van de bevolking zijn afgebeeld: marskramers, jongleurs, acteurs, bedelaars die bedelen, monniken vragen om een aalmoes, waarzeggers en zieners, artsen, herbergiers, leraren, molenaars, metaalbewerkers, timmerlieden, metselaars en de officiële geleerden uit alle rangen. Buiten de stad zelf (gescheiden door de poort) zijn er bedrijven van allerlei soorten, de verkoop van wijn, graan, tweedehands goederen, kookgerei, pijlen en bogen, lantaarns, muziekinstrumenten, goud en zilver, sieraden, geverfde stoffen, schilderijen, geneeskunde, naalden en artefacten, evenals vele restaurants. De verkopers strekken zich uit langs de grote brug. De plaats waar de brug de rivier oversteekt is het centrum en belangrijkste aandachtspunt van de rol. Een grote commotie bezielt de mensen op de brug. Een boot nadert in een lastige hoek met de mast die niet helemaal verlaagd is en daardoor dreigt te botsen met de brug. In de drukte op de brug en langs de rivier schreeuwen en gebaren mensen in de richting van de boot. Iemand in de buurt van de top van de brug laat een touw zakken in de uitgestrekte armen van de bemanning hieronder. In aanvulling op de winkels en eetgelegenheden zijn er hotels, tempels, privé-woningen en officiële gebouwen variërend in grandeur en stijl, van hutten tot herenhuizen met grote voor- en achtertuinen. Mensen en goederen worden vervoerd door verschillende voertuigen: wagons, trekdieren (vooral ezels en muildieren), draagstoelen en wagens. De rivier is vol met vissersboten en veerboten met passagiers, met mannen aan de rivierbank die de grotere schepen trekken.

Als artistieke creatie is het stuk geëerd en hofkunstenaars van latere dynastieën hebben replica’s van gemaakt. Elke versie volgt de totale samenstelling van het origineel redelijk trouw, maar de details lopen vaak sterk uiteen. Het schilderij is ook bekend om zijn geometrisch nauwkeurige beelden van de verschillende natuurlijke elementen en architecturen, boten en bruggen, markt en winkels, mensen en landschappen. Het wordt vaak beschouwd als het meest gerenommeerde werk van alle Chinese schilderijen en wordt het wel “China’s Mona Lisa” genoemd. In de loop der eeuwen werd de handrol verzameld en bewaard door tal van particuliere eigenaren, voordat het uiteindelijk weer terug in publiek eigendom kwam. Het schilderij was een favoriet van keizer Pu Yi, die het origineel uit de Song-dynastie met zich meenam naar Mantsjoekwo. In 1945 werd het gekocht en bewaard in het paleismuseum van de Verboden Stad. Het is slechts om de paar jaar en dan nog zeer kort te bewonderen; de wachttijden bedraagt vele uren. Om te laten hoe gigantisch populair dit schilderij na zo’n 900 jaar nog steeds is in het moderne China en ook aan te laten zien dat panorama’s nog lang niet dood zijn, neem eens een kijkje bij de video’s over het schilderij van Zhang Zeduan.

Detail van Langs de rivier tijdens het Qingmingfestival van Zhang Zeduan; klik op oranje link voor het integrale werk

Advertenties
Dit item was geplaatst door Muis.
%d bloggers liken dit: