ODALISKEN – 021

In deze serie is al eerder aandacht besteed aan de Franse schilder en beeldhouwer Jean-Léon Gérôme (Vesoul, 11 mei 1824 – Parijs, 10 januari 1904) en aangezien hij in dit genre oriëntalistische kunst zeer actief zal dat nog meer aan de orde zijn. In Odalisken 16 een schilderij uit 1876 van een bad in een Turkse harem en in Odalisken 17 een scene van het grote bad in Bursa. Nu een schilderij van hem dat een keer niet speelt in het Osmaanse Rijk, maar in het antieke Rome en op basis van een Grieks verhaal. In 1861 schilderde hij Phryne voor de Areaophagus, dat veel opzien gebaard had. Voor dat schilderij had hij bij Nadar (Parijs, 6 april 1820 – Parijs, 21 maart 1910), een indertijd fameus fotograaf, schrijver, tekenaar, journalist en ballonvaarder, een foto besteld van het model Marie-Christine Roux (1820-1863) in de pose die hij ook Phryne zou laten aannemen. Onder de naam Marie-Christine Leroux verdiende ze als professioneel model de kost in de ateliers in de Franse hoofdstad. In 1863 kwam ze op tragische wijze om het leven toen de boot waarmee ze op weg was naar Algiers verging.

Phryne was een courtisane (een hetaere) in het Griekenland van de 4e eeuw voor Christus. De beeldhouwer Praxiteles, die een van haar geliefden zou zijn geweest, gebruikte haar als model voor het beeld Aphrodite, dat in Knidos stond. Het was het eerste beeld met een naakt in Griekenland. Het beeld toont Aphrodite als ze op het punt staat om in bad te gaan. Ze heeft haar gewaad net uitgedaan en over een vaas gehangen. Haar linkerhand rust vervolgens op deze vaas terwijl haar rechterhand subtiel haar schaamstreek bedekt. In Rome gold het als het beroemdste werk uit de oudheid. Ironisch is wel de inwoners van Knidos dit beeld gekregen omdat de inwoners van het eiland Kos het niet wilden. Ze zouden het ongepast gevonden hebben om de godin naakt af te beelden. Praxiteles maakte toen voor hen een geklede versie gemaakt. In de tussentijd werd het naakte beeld in Knidus een toeristische trekpleister was. Velen zouden naar Knidos gereisd zijn enkel en alleen maar om het beeld te bewonderen. Men vermoedde als snel dat de beeldschone courtisane Phryne model had gestaan. Phryne werd in de loop der jaren enorm rijk, zo rijk dat ze op een gegeven moment aanbod op haar kosten de muren van Thebe, die door niemand minder dan Alexander de Grote waren vernield, wilden laten restaureren. Voorwaarde was wel dan er dan een inscriptie kwam te hangen met daarop de tekst: ‘Vernield door Alexander de Grote. Gerestaureerd door Phryne, de courtisane’. Het aanbod werd beleefd geweigerd, want het idee dat een vrouw, en dan nog wel een prostituee, zou herstellen wat Alexander had vernield, was buiten proportie. De muren bleven voor altijd een ruine. Phryne werd ook onderwerp van talloze boeken en het model voor diverse schilders en beeldhouwers. Het beroemdste werd ze echter door het tegen haar gevoerde proces wegens goddeloosheid, waarvan de exacte beschuldiging niet  meer bekend is. Ze werd verdedigd door de redenaar Hyperides, die als jurist en schrijver van procesredevoeringen voor cliënten enorme grote sommen geld had verdiend, dat hij gebruikt zou hebben om een weelderig en lichtzinnig leven te leiden. Hij zou dan ook een van de geliefden van Phryne zijn geweest. Tijdens het proces verzocht hij haar om haar borsten aan de rechters hebben laten zien om hun medelijden op te wekken. Door de aanblik van al dat fraais vertederd, weigerden de rechters het doodvonnis uit te spreken. Het zou eeuwig zonde zijn zoveel moois te vernietigen. Er is echter een ander, maar niet zo aansprekend verhaald, waarin Phryne de rechters wanhopig bij de hand greep en met tranen in haar ogen om genade zou hebben gesmeekt. Het lijkt de authentieke versie van het verhaal, maar de eerste versie is velen malen populairder. 

Het is in elk geval de versie die Jean-Léon Gérôme inspireerde tot het schilderij Phryne voor de Areaophagus. Hij veroorloofde zich nog al wat vrijheden. Zo is de Areopaag een grote heuvel bij het Akropolis, geen parlementsgebouw in Rome. Het lijken tot voornamelijk Romeinse senatoren die worden afgebeeld en niet hun Griekse voorgangers. Ook gaat de schilders aanzienlijk verder door haar geheeld naakt te schilderen, terwijl ze in de Griekse versie niet verder ging dan even de borsten te laten zien. Het schilderij is dus een beetje losgezongen van de oorspronkelijke context. Maar afgezien daarvan, mooi schilderij.
Het leven van Phryne is een geliefd onderwerp in de kunst. Als alle courtisanes was het niet gebruikelijk haar ooit naakt te zien en Phryne ging blijkbaar ook nooit naar de publieke baden. Er was slechts één uitzondering: bij de jaarlijkse feesten rondom de mysteriën van Eleusis, deed ze in het aangezicht van alle aanwezigen haar kledij uit, schudde haar weelderige haren los en name een bad in zee. De schilder William Turner gebruikte het thema voor een schilderij, de Pool Henryk Siemirradzki deed hetzelfde maar minder op afstand. Ook de beeldhouwer Alexandre Falguière gebruikten haar zijn werken en Camille Saint-Saëns componeerde de opera Phryne over haar.

Advertenties
Dit item was geplaatst door Muis.
%d bloggers liken dit: