ATSUKO TANAKA

Atsuko Tanaka (Osaka, 10 februari 1932 – Nara, 3 december 2005) was een van de Japanse pioniers in de avant-gardistische schilderkunst. Ze was een van de centrale figuren binnen de Gutai-beweging, die was geassocieerd was aan de Nederlandse Nul-beweging en soortgelijke bewegingen in Europa (Zero in Duitsland, Azimuth in Italië en het nouveau réalisme in Frankrijk), maar buiten Japan bleef ze met haar schilderijen en performances een tamelijk onbekende. Pas begin van de 21e eeuw, inmiddels al behoorlijk op leeftijd kreeg ze haar eerste solotentoonstelling. In haar geboortestad volgde ze verschillende kunstopleidingen, zoals Art Institute of Osaka Municipal Museum of Art (1950) en de Department of Western Painting aan het Kyoto Municipal College of Art. Daarna was ze beroepshalve vooral actief was met het ontwerpen van figuratieve mode. Begin vijftiger jaren ontmoette ze de kunstenaar Akira Kanayma die haar introduceerde bij zijn collega’s die zich bezighielden met experimentele Japanse kunst. Een van die kunstenaars, Jiro Yoshihara, gaf haar privé-lessen in de westerse manier van schilderen met olieverf. In 1954 ontwikkelde Yoshihara, beïnvloed door de abstracte schilders in Tokyo en de nieuwe stromingen in West-Europa, een geheel nieuwe schilderstijl, die volgens hem inhield dat dingen werden geschapen die nooit eerder hadden bestaan. Kunst werd als het ware vanaf het nulpunt opnieuw opgebouwd. De stroming werd in Europa Zero-kai (Zero Society) met verwijzing naar de oorsprong van de ideologie en Europese collega’s. In Japan staat het echter bekend als de Gutai-beweging op. In 1955 sloot ze zich aan bij deze beweging, samen met Akira Kanayama. Tot haar huwelijk met Kanayama in 1965 bleef ze lid van de Gutai-beweging. In 1965 verliet het echtpaar gezamenlijk de beweging en betrok een woning in een tempel in Osaka. Ze maakte bijna al haar kunstwerken thuis of in de woning van haar ouders die slechts op een paar minuten lopen van haar woonden.

De Gutai-beweging was een van de eerste kunstenaarsgezelschappen die ‘happenings’ hielden, wat inhield dat de gebeurtenis op zichzelf moest worden gezien als het kunstwerk, maar dat ook wat hiervan aan documenten in verband met de happening tot het kunstwerk behoorde. Zo werd Saburo Murakami bekend door zijn ‘kami-yaburi’ (paper-breaking), een performance-art waarbij hij grote vellen papier op houten frames of deurstijlen plakten en daar dan doorheen liep. Ook Tanaka maakte kunstwerken die gebaseerd waren op speelse en ‘whimsical inventions’. Een van de terugkerende thema’s was dat bezoekers aan een performance van Tanaka met een knoop een verfafdruk langs bepaalde lijnen mochten maken. In allerlei variaties heeft ze hiermee in de loop der jaren gewerkt. In een ander werk, Stage Clothes in 1956, droeg ze een gigantisch kleed dat uit een groot aantal lagen bestond en waarbij ze tijdens de performance routinematig een laag weghaalde, waardoor het steeds een nieuw tuniek ontstond.Niet zelden gebruikte ze daarbij ook gloeilampen in de kleding. Tanaka was dus zelf onderdeel van het kunstwerk geworden. Haar Electric Dress uit 1956 is haar bekendste performancestuk geworden, waarbij van Tanaka alleen het gezicht en de handen zichtbaar zijn en ze verder ‘gekleed’ is een gewaard dat bestaat uit ongeveer 200 kleurrijk handbeschilderde gloeilampen die zo af en toe aangaan. Het geheel krijgt daardoor het effect dat een buitenaards wezen voor je neus staat. Volgens Tanaka schitterde ze als vuurwerk, maar ze bedacht dat ze zich als de lichten van haar jurk aangingen voelde zoals een ter dood veroordeelde zich moest voelen als hij op weg was naar de elektrische stoel. Haar Gutai-collega’s merkte op dat Tanaka hiermee de overgang symboliseerde van het oude Japan naar het moderne naoorlogse land met haar snelle industrialisatie en urbanisatie. Een aantal critici prezen haar kleding omdat die genderneutraal was. Ze zullen ongetwijfeld een ander woord gebruikt, wat genderneutraal moest als woord nog worden ontdekt, maar hier kwam het op neer.Pas in deze eeuw kreeg Tanaka ook buiten Japan waardering met diverse tentoonstellingen in New York en diverse plaatsen in Europa, waarbij de fameuze Electric Dress steeds de grote publiekstrekker was. De kunstenares overleed in 2005 aan tuberculose in het stadje Nara (hoewel, bijna 400.000 inwoners) iets ten oosten van Osaka. Een van de eerste hoofdsteden van Japan, een stad vol eeuwenoude tempels en gebouwen. Wat een contrast met haar werk, maar vanaf 1972 had ze toch constant in de buurt van deze tempels gewoond.




Dit item was geplaatst door Muis.
%d bloggers liken dit: