PARISOORDEEL

77e HINK-STAP-SPRONG DOOR DE TIJD

Paris was in de Griekse mythologie een zoon van de Trojaanse koning Priamus en diens gemalin Hekabe. Hij heeft de twijfelachtige eer dat door zijn foute keuze in het zogenaamde Parisoordeel zijn geslacht en vaderstad te gronde ging. Zijn vader Priamus is vooral bekend gebleven uit de Ilias van Homerus als de laatste koning van de stad Troje. Volgens Homerus had Priamus maar liefst 62 kinderen bij zijn vele vrouwen, waarvan negentien zonen en twaalf dochters bij zijn favoriete vrouw Hekabe. Deze Hekabe, de laatste koningin van Troje, verloor door de Trojaanse Oorlog haar echtgenoot en kinderen en werd door Odysseus in slavernij afgevoerd. Ze werd hierdoor in de oudheid het symbool van diepe smart. Ook in Europa werd Hekabe later de belichaming van een rouwende moeder en vrouw, een oorlogsslachtoffer dat eens alles had en dan niets meer. Dante vermeldt dat het verdriet om de lijken van haar laatste dode kinderen haar geest zozeer had verwrongen dat ze was beginnen blaffen als een hond. Shakespeare laat Hamlet een bespiegeling maken over treurspelen wanneer een acteur om haar in huilen uitbarst.

Over Paris werd al voor zijn geboorte voorspeld dat dor hem rampen over de stad zouden komen. Toen Hekabe van hem zwanger was, droomde ze een keer dat ze een brandende fakkel baarde, die langzaam een enorme vlam werd die de hele stad is as legde. Priamus liet waarzeggers en droomuitleggers raadplegen, die verklaarden dat als de zon die Hekabe zou baren zou blijven leven hij zijn stad in het verderf zou storten. Direct na Paris geboorte gaf zijn vader de baby mee aan dienaren met de opdracht hem om te brengen of in het bos te vondeling te leggen. De jonge Paris werd daarna op de bosrijke top van het naburige Idagebergte achtergelaten met de gedachte dat hij snel door honger of verscheurende dieren zou sterven. De baby werd echter gezoogd door een berin en de herder die hem vond voedde hem daarna op als zijn zoon, die hij de naam Paris gaf. Hij groeide er op tot een krachtige herder die zorgde voor de koninklijke kudden op de berg.

Op de Olympus was tussen drie godinnen een hevige ruzie ontstaan. Zeus had namelijk besloten om Peleus, de gevluchte zoon van koning Aeacus van Egina, te laten trouwen met Thetis, een van de vele zeenimfen (nereïden) in de Griekse mythologie. Toen werd voorspeld dat haar zoon machtiger dan zijn vader zou worden, zorgden de beide machtige goden Zeus en Poseidon er snel voor dat ze werd uitgehuwelijkt aan Peleus, die ongevaarlijk overkwam. Uit het huwelijk kwam de zoon Achilles voort, die in de Ilias de grootste held zou worden in de Trojaanse Oorlog. Homerus beschreef hem als de schoonste, de dapperste, sterkste en verhevenste van alle helden. Latere legenden zeiden dat Achilles alleen kwetsbaar was in zijn hiel, wat uiteindelijk tot zijn dood leidde door een giftige pijl in zijn hiel. De term achilleshiel is ervan afgeleid.

Alle goden en godinnen waren uitgenodigd op het prachtige bruiloftsmaal en brachten voor het bruidspaar geschenken mee. Om de feestelijkheden echter niet te verstoren was Eris, de godin van de tweedracht, echter niet uitgenodigd. Om deze belediging te wreken, kwam ze toch opdagen en gooide plotseling een gouden appel op de feestdis, met de opmerking: ‘Voor de mooiste’. De drie godinnen Hera, Athena en Aphrodite vonden alle drie dat zij de appel verdienden. De term twistappel heeft hier zijn oorsprong. Toen zij het niet eens konden worden, gingen zij naar Zeus met de vraag hierover te beslissen. Die wilde de mogelijke wraak van twee godinnen voorkomen en wees naar de op de berg Ida wonende herder Paris. Bij hem aangekomen aanvaardde de uitnodiging om scheidsrechter te zijn. Lang was hij besluiteloos omdat ze allen even mooi leken. Om hem over te halen beloofde Hera (de godin van de macht) hem grote rijkdommen en de heerschappij over heel Azië. Athena (godin van wijsheid en strategie) beloofde hem grote krijgsroem en de diepste wijsheid en Aphrodite (godin van liefde, schoonheid, seksualiteit en vruchtbaarheid) streelde zijn ijdelheid door hem de mooiste man van Phrygië te noemen, die Parisoordeeldaarom ook de mooiste vrouw op aarde zou krijgen. Ze beloofde hem ervoor te zorgen dat hij die mooiste vrouw zou krijgen: Helena, de echtgenote van Menelaos, de koning van Sparta. Paris koos hiervan voor de godin Aphrodite en schonk hij haar de gouden appel. Vanaf dat moment waren Hera en Athena verbitterde vijandinnen van de Trojanen.

Het oordeel van Paris. Een detail van de voorkant van een Romeinse marmeren sarcofaag, naar hellenistische thema’s, 117-138 n.Chr.
Van links naar rechts: Athena (met helm), Hermes (met caduceus), Aphrodite (gedrapeerd), Oinone (Paris’ eerste eega, met panfluit), Paris zelf (met Phrygische muts) en Eros.

Op het moment van deze keuze was Paris al gehuwd met de nimf Oinone, een dochter van de Phrygische stroomgod Kebren, die in de toekomst kon kijken en had voorspeld dat er hem ongeluk wachtte als hij haar ontrouw zou zijn. Paris sloeg deze voorspelling echter in de wind en besloot de berg te verlaten. Hij vertrok naar Troje, zoals Aphrodite hem aangeraden had. Juist op dat moment besloot koning Priamos om ter gedachtenis van zijn dood gewaande zoon Paris lijkspelen te vieren, waarbij een prachtige stier vanuit de koninklijke weides de prijs van de overwinnaars zou zijn. Toevallig koos men echter de lievelingsstier van Paris uit, die snel aan de wedstrijd deelname, die won en zo de stier redde van de offerdood. Twee zonen van Priamus wilde daarna de vreemdeling, zelf ook nog onwetend van zijn afstamming, Jacques-Louis David - Paris en Helena 1788doden. Paris vluchtte daarna een tempel binnen, waar hij door de waarzegster Cassandra werd herkent als haar verloren broer. Priamus weigerde hem echter als zoon te erkennen, omdat volgens de uitleg van de droom van Hekabe het gevaar pas na dertig jaar zou zijn geweken. Hij stuurde Paris wel als gezant naar Sparta reizen om de nog steeds bestaande spanningen tussen Sparta en Troje op te lossen.

Jacques-Louis David, Paris et Hélène, 1788

In Sparta werd Paris zeer vriendelijk ontvangen door koning Menelaos, die onwetend is van de ambities die deze heeft richting de schone Helena. Toen de koning een tijdje afwezig was, probeerde Paris de koningin te verleiden. Met succes en uiteindelijk besloot het tweetal naar Troje te vluchten, een groot deel van de rijkdom van Menelaos meenemend. Na zijn terugkeer riep Menelaos alle Griekse koningen op om de dief Paris te wreken, Troje te belegeren en zijn vrouw Helena en rijkdommen terug naar huis te brengen. Er volgde een tienjarige strijd, waaraan Paris zelf nauwelijks deelname, maar waarbij Priamus en zijn zonen wel meestreden. Priamus zou tijdens de val van Troje door Achilles’ zoon Neoptolemos zijn doodgeslagen met het lichaam van zijn kleinzoon Astyanax, die hij eerst van de stadswallen had gegooid. Priamus’ dood is afgebeeld op veel vaasschilderingen en onder meer beschreven in Shakespeares Hamlet. Volgens enkelen verhalen uit de Griekse mythologie was het Paris, een uitstekend boogschutter, die een vergiftigde pijl in Achilles’ hiel schoot en hem daarmee doodde. Nog voordat Troje werd veroverd, werd Paris eerst door pijlschoten gewond en dan naar de berg Ida gebracht in de hoop dat zijn echtgenote Oinone hem kan genezen. Die vergaf hem zijn ontrouw niet en weigerde hem te genezen. Paris werd daarna teruggebracht naar Troje, waar hij na enkele dagen stierf. Oinone, vol berouw over haar hardvochtige afwijzing, was hem nagereisd om hem alsnog te genezen, maar arriveerde op het moment dat de brandstapel om zijn lijkt te verbranden al was aangestoken. Ze stortte zich in de vlammen om met hem te sterven. Volgens anderen wierp zij zich van een toren of hing zichzelf op. De door Paris bij Helena verwekte zonen zouden zijn omgekomen door het instorten van een kamer.

Door veel beeldende kunstenaars werd Paris uitgebeeld als een jeugdige schone gestalte, zonder baard, in Phrygische kleding en een gouden appel in de hand, die hij aanreikt aan de godin van de schoonheid, Aphrodite. Het parisoordeel is een veel afgebeelde voorstelling in de schilderkunst, vooral omdat het de kunstenaar een uitstekende reden gaf om drie schaars geklede, ideaal mooie vrouwen af te beelden. De omstreden Duitse schilder en politicus Adolf Ziegler (Bremen, 16 oktober 1892 – Varnhalt, 11 september 1959) is een van de velen.

Het parisoordeel lijkt ook een perfecte tegenhanger te zijn van het salomonsoordeel, waarbij een vonnis bij een lastig probleem juist getuigt van wijsheid. Deze uitdrukking is ontleend aan het Bijbelverhaal waarin koning Salomo op een spitsvondige manier een moeilijk juridisch vraagstuk oplost.

Dit item was geplaatst door Muis.
%d bloggers liken dit: