MUIZENEST

Het verslag van het overleg op zaterdagmiddag 22 november 1947 van het RIOD met mevrouw A.J. Kropff-Minderman om inzicht te krijgen in het functioneren van de verzetsgroep De Witte Anjer, waarvan zij en haar echtgenoot Herman Kropff deel hadden uitgemaakt, werd afgesloten met de zin: ‘Tenslotte vestigt Mevrouw Kropff nog de aandacht op de familie Breebaart uit Rijswijk. Van het gezin kwamen twee zoons en de Vader om. Een zoon is teruggekomen. Zij verzorgden een zender.’

Drie overledenen in één gezin, een vader en twee zoons. Een tragedie waarvan je zou veronderstellen, dat hierover het een en ander te vinden is in de talrijke websites over de Tweede Wereldoorlog en de (gesneuvelde) verzetshelden. Dat viel bitter tegen. In elk geval werd duidelijk dat het geheugen Ans Kropff-Minderman in de steek had gelaten. Vader Abraham Benjamin Breebaart (Leiden, 10 september 1889), elektrotechnicus van beroep, overleefde de oorlog. Drie van zijn zonen stierven echter in Duitse concentratiekampen. De vierde zoon, Abraham ‘Bram’ Benjamin Breebaart (Rijswijk, 20 november 1919 – Rijswijk, 1898) overleefde de oorlog. In het Jaarboek 2014 van de Historische Vereniging Rijswijk staat in het artikel over de fotograaf Cornelis Hageman (1876 – 1951) dat deze op het moment dat elektriciteit nog slechts werd geleverd aan bedrijven en instanties, hij beschikte over krachtstroom. Hij kon daardoor voor de verzetsgroep van Th. J. C. Beijersbergen ‘s nachts de accu’s vullen. De groep zou begin 1945 worden opgepakt; alle leden werden gefusilleerd. Ook ontwikkelde Hageman foto’s voor de verzetsgroep Breebaart. Bram Breebaart stuurde een zestienjarige jongen met een rolletje geheime foto’s naar de fotograaf. Zodra het rolletje was ontwikkeld en door de fotograaf in orde was bevonden, kreeg de jongeman te horen: ‘Zeg maar aan de heer Breebaart dat het gelukt is’. Blijkbaar wist Breebaart sr. aan arrestaties te ontsnappen of wist hij het concentratiekamp te overleven. Drie van zijn vier zonen hadden niet dat geluk.

Pieter Christiaan Breebaart (Voorburg, 19 juni 1918, Rothenberg, Darmstadt, mei 1945), een radiotechnicus, Willem Johannes Breebaart (Voorburg, 17 juni 1921-Neuengamme, 15 april 1945), boekhouder van beroep,  en Arnoldus Teunis Breebaart (Rijswijk, 3 juli 1923 – Neustadt Holstein, 4 mei 1945), die als zijn vader elektrotechnicus was, werden alle drie op 12 december 1944 aan de Oranjelaan 47 te Rijswijk gearresteerd. Waarschijnlijk was dit het ouderlijk adres, want geen van hen was gehuwd en woonachtig op een eigen adres. Als de broers een zender hadden, is logischerwijs Pieter degene geweest die deze zender beheerde. Van Pieter en Arnold is vastgelegd dat ze lid waren van de Knoploeg Rijswijk. Welke verzetsactiviteiten Willem op zich heeft genomen, is niet bekend. De drie broers werden eerst overgebracht naar de gevangenis te Scheveningen en daarna vervoerd naar Kamp Amersfoort. Op 15 maart 1945 worden ze op verder transport gezet, samen met 239 andere gevangenen die door de Duitsers op een dodentransport werden gezet. Ze arriveerden op 18 maart 1945 in het concentratiekamp Neuengamme. Willem Breebaart (onderste foto) overleed in dat kamp op 15 april op 23-jarige leeftijd aan een longontsteking. Hij ligt begraven in een van de massagraven daar.

In het Nationaal Archief staat bij Arnold vermeld dat over zijn verdere lot niets bekend is, maar later is gesteld dat hij op 3 mei 1945 een van de Nederlandse opvarenden was die aan boord was van het Duitse passagiersschip Cap Ancona, dat op die dag door de Britten werd gebombardeerd. Aan boord bevonden zich 4.640 gevangenen uit het concentratiekamp Neuengamme. Slecht 314 van hen overleefden de ramp. Volgens een officiële Duitse verklaring van 4 maart 1948 is Arnold Breebaart op 26 mei 1945 op 21-jarige leeftijd aan de gevolgen van dat bombardement overleden in het Britische General-Hospital in Rotenburg in Hannover. Hoogstwaarschijnlijk gold hetzelfde voor Pieter Breebaart, want op de Duitse ‘Sterbeurkunde’ werd ook bij hem aangegeven dat hij op 26 mei 1945 in datzelfde Britse ziekenhuis in Rotenburg in Hannover was overleden. Deze verklaring dateert al van 27 december 1945. In Neustadt-Holstein staat het ‘Cap Ancona Monument’, maar op de lijst van ruim 270 Nederlandse slachtoffers ontbreken de namen van Pieter en Arnold Breebaart.

In Rotenburg in Hannover (sinds 1969 Rotenburg-Wümme) bevond zich op het eind van de oorlog een Arbeitserziehungslager (werkopvoedingkampen), gericht op dwangarbeiders die hun Arbeitseinsatz saboteerden, die probeerden te vluchten. De leef- en werkomstandigheden hier waren te vergelijken met die van de reguliere concentratiekampen in het Derde Rijk. Bij Pieter Breebant wordt in het Nationaal Archief  gemeld dat hij in mei 1945 in Rotenburg aan vlektyfus is overleden. Zijn beide broers drie weken na het einde van de oorlog in dit kleine kamp (ik heb er nergens iets over kunnen vinden) overleden aan de erbarmelijke omstandigheden in dit Arbeitserziehungslager? Het lot van Arnold Breebaart bleef lang onbekend. Pas op 20 oktober 1951 werd hij in Rijswijk uitgeschreven uit het bevolkingsregister,

De broers Breebaart staan vermeld op het ‘Monument voor de Gevallenen’ in Rijswijk, een gedenkzuil met een beeld van een zittende vrouwen- en kinderfiguur. De vrouw heeft in haar linkerhand een brandende fakkel. Voor de zuil is een gedenkmuur geplaatst. Het geheel is vervaardigd uit witte natuursteen. Op het monument staan de namen van alle 49 inwoners die overleden tijdens de oorlog, in Nederland of Nederlands Indië. Later is een gedenkplaat aangebracht met de namen van Rijswijkse Joodse bevolking die tijdens de oorlog werden vermoord. Op het ‘Monument voor Vrede en Vrijheid’ in Leidschendam (gemeente Leidschendam-Voorburg), een driehoekige zwarte gedenkzuil van Chinees graniet met op twee gepolijste vlakken de namen van 308 oorlogsslachtoffers, staan Pieter en Willem Breebaart vermeld. Pieter Breebaart ligt begraven op het Ereveld Loenen, vak-nummer A188. Het lijkt erop dat hij inderdaad in het lazaret in Rotenburg in Hannover is overleden en dat zijn stoffelijk overschot kon worden gerepatrieerd. Arnold Breebaarts lijk is nooit gevonden, dus waarschijnlijk is hij inderdaad bij de brand met de Cap Ancona op 3 mei 1945 gedood.