MUIZENEST

13 – De Radiendocrinator

De Radiendocrinator was een snufje voor de superrijken die ook van de voordelen van radioactieve straling wilden profiteren. Het werd in de markt gezet als het allernieuwste dat de wetenschap op dit terrein naar voren had gebracht. Voor de prijs van 150 dollar kon men al een goedkope uitvoering van de Radiendocrinator bezitten, maar de prijs voor de oorspronkelijke, luxe uitgave bedroeg 1.000 dollar. Hert kleinood werd aangeleverd in een kleine leren cassette, binnen afgewerkt met blauw satijn waarop de van bladgoud voorziene Radiendocrinator de gelukkige eigenaar glimmend toekeek. De kern van het apparaatje bestond uit ongeveer zeven met radium doordrenkte vloeipapierachtige stukjes papier, ongeveer zo groot en vorm als een creditcard. Deze waren bedekt met een dun stuk doorzichtig plastic en twee gouddraadschermen. Het kleinood was bedoeld bij het slapen te worden geplaatst bij het een deel van het endocrien systeem, ‘… which have so masterful a control over life and bodily health’. Het product werd vanaf 1922 uitgegeven door American Endocrine Laboratories uit New York City, dat was opgericht door William J. Bailey, die het bedrijf in 1925 of 1926 van de hand deed omdat hij meer heil zag in de productie van de al besproken Radithor, zijn meest beruchte product. Aanvankelijk was de eerste versie van het apparaat, de ‘Clinic Type Radiendocrinator’ genaamd, ongeveer zo groot als een voetbal, eivormig en op een standaard gemonteerd. Die kon niet in massa worden geproduceerd en verkocht, zodat men wilde overstappen op een kleiner product dat werd omschreven als: ‘Het nieuwste type Radiendocrinator voor thuisgebruik is een heel klein apparaatje en wordt geleverd met adapters om het aan het lichaam te bevestigen.’ Je kon hem dragen waar en wanneer je maar wilde: thuis, op het werk, tijdens het spelen. Promotieboekjes toonden aantrekkelijke mannen en vrouwen die niets anders droegen dan de Radiendocrinator (vastgebonden aan hun hoofd, nek, rug en andere plaatsen). In sommige brochures werd mannen vanwege de heilzame werking geadviseerd ‘dit instrument onder het scrotum te plaatsen en het ’s nachts te dragen’. De American Endocrine Laboratories, die in april 1930 definitief de deuren sloot, beschreef zichzelf als een fabrikant van speciale machines. Dat doet denken aan de tijd dat dildo’s bij vrouwen als massageapparaten werden verkocht, met een blij kijkende foto van een dame met zo’n ‘speciaal apparaatje’ in haar nek. Het is niet bekend hoe het alle mannen is vergaan die tijdenlang ’s nachts de radioactieve Radiendocrinator tegen hun scrotum gedrukt hielden. Wel is bekend dat uitvinder William Bailey in 1949 overleed aan blaaskanker. Het kan toeval zijn.

14 – Radiumchocolade

Op 1 januari 1919 richtten de kooplieden Heinrich Burk uit Cottbus en Paul Braun uit Leipzig in Cottbus het bedrijf Burk & Braun op om samen een chocoladefabriek op te zetten. De beide namen werden al samengevoegd en het bedrijf heette voortaan Burkbraun. Ze schakelden over op een machinaal vervaardigd chocoladeproduct. Van cacaobonen werden chocolade en drinkcacao geproduceerd, later werden Baumkuchen, een uit 1819 stammend Oostenrijkse lekkernij, aan het assortiment toegevoegd. Het bedrijf had ongeveer vijfhonderd man in dienst en produceerde in 1930 de eerste gesmolten chocolade en cognackersen in dozen van 250 gram en verkocht ook chocoladetaarten die in crèmekleurig glanzend papier waren gewikkeld. In de eerste 10 jaar na de opening groeide het aantal medewerkers tot 1.500 en namen zij ook de verpakkingen van zwarte thee en gebrande koffie op zich. Nadat in 1898 door Pierre Curie en Marie Curie radium was ontdekt en kort daarna verscheen een keur aan producten op de markt om de heilzame werking van de radioactiviteit aan de man te brengen. Burkbraun zag gier ook kansen en kwam in 1931 met Radiumchocolade ‘volgens Dr. Senftner, German Reich Patent’. Het werd in Duitsland en daarbuiten een grote bestseller. Er werd reclame gemaakt vanwege de verjongde kracht die deze chocolade zou hebben. Vijf jaar later werd snel gestopt met de productie. De meeste consumenten hadden inmiddels al in de gaten dat je van dit soort producten er zeker niet jonger ging uitzien. Britse chemici hadden er inmiddels de naam ‘suïcide chocolate’ voor bedacht.

15 – Vita Radium Suppositories en Radio X Tablets

Het bedrijf Home Products Company uit Denver, Colorado, bracht Vita Radium Suppositoriesop de markt. Dat waren zetpillen die gegarandeerd echt radium zouden bevatten en waarschijnlijk was dat ook echt het geval. Volgens de brochure zouden ‘zwakke ontmoedigde mannen” zich veel beter voelen met deze zetpillen. Het bedrijf adverteerde met de tekst: ‘Zwakke, ontmoedigde mannen! Bubbel nu over van vreugdevolle vitaliteit. Door het gebruik van klieren en radium. Als JIJ tekenen vertoont van ‘vertraging’ in je daden en plichten, misschien lang voordat je dat zou moeten doen – als je je charme, je persoonlijkheid, je normale mannelijke kracht begint te verliezen – wil je zeker een ‘comeback’ organiseren. De man die deze kostbare eigenschappen van de jeugd heeft verloren, weet de waarde ervan te waarderen. Hij realiseert zich dat geluk afhangt van zijn vermogen om de taken van een ECHTE MAN uit te voeren. Zoete, glorieuze geneugten van het leven. Het was de bedoeling van de natuur dat je ervan zou genieten. Nu is het tijd om in actie te komen! Vandaag! DIRECT! Morgen komt misschien nooit.’ Andere advertenties van Vita Radium Suppositories zaten op dezelfde toer.

Het concurrerende bedrijf Radium Remedies Company dat zich vanaf 1919 met haar Radio X Tablets op de ‘zwakke ontmoedigde vrouw’ richtte had opbeurende taal: ‘Aambeien, problemen met de eierstokken en vrouwelijke zwakte. Verminder het gevaar, het lijden, de schaamte en de ergernis. Gebruik Radio-X zetpillen, het versterkende, verzachtende, antiseptische preparaat dat duizenden verlichting heeft gegeven. Als u aan deze gevreesde ziekte lijdt, heeft u natuurlijk steeds opnieuw geprobeerd iets te vinden dat u verlichting zou geven, maar u bent er waarschijnlijk niet in geslaagd het te vinden. Radio-X zetpillen worden in kegeltjes geplaatst, waardoor de veiligheid, netheid en gebruiksgemak worden gegarandeerd, terwijl het tegelijkertijd mogelijk wordt gemaakt dat het medicijn de oorzaak van het probleem bereikt. Je moet niet wachten met het aanschaffen en gebruiken van Radio-X zetpillen. Stel het niet uit tot morgen.’

De Radio X Tablets waren in lagere dosering ook voor kinderen beschikbaar. De Radio-X zetpillen waren overal bij drogisterijen verkrijgbaar, maar mocht deze dealer om wat voor reden dan ook het product niet beschikbaar hebben, dan kon het rechtstreeks van de firma worden afgenomen. Die zorgde ervoor dat alle bestellingen vanwege de vertrouwelijkheid in een neutrale verpakking werden verzonden.

16 – Radium kuurbaden

Al sinds de Middeleeuwen zijn spabehandelingen van enkele weken bekend. Met de ontdekking van radium en later radon en hun veronderstelde effecten werd op veel plaatsen een verband vermoed dat belangstelling wekte voor de bijbehorende kuuroorden. In 1906 werd in het toenmalige Oostenrijkse Sankt Joachimsthal (nu Jáchymov in Tsjechië) een radiumbad gesticht, waarna in geheel Duitsland en Oostenrijk-Hongarije vlak voor de Eerste Wereldoorlog een hausse ontstond in ‘kuren’ met radonbalneologie in de vele kuuroorden. Bad Kreuznach , dat in 1817 met zijn kuuroordactiviteiten was begonnen, adverteerde zichzelf als het sterkste radiumsolbad. Later waren het naast St. Joachimsthal vooral Oberschlema en Bad Brambach die beweerden de sterkste radium- en radonbaden ter wereld te zijn. De ontdekking van de bronnen in Oberschlema maakte in 1918 de weg vrij voor de bouw van een radiumbad. Mensen vertrouwden op de genezende werking van radium in de baden. Tijdens de kuren baadden mensen in radiumwater, dronken kuren met radiumwater en inhaleerden radon in emanatoria. De baden werden jaarlijks door tienduizenden bezocht. De inhoud van deze behandelingen bereikte extreme niveaus. Tijdens een drinkkuur werd gedurende 30 dagen dagelijks driekwart liter radiumwater geserveerd. Onderzoeken naar de effecten bleven geheim vanwege de vrees dat het kon leiden tot de instorting van de radiumindustrie, die het spul gebruikte in crèmes, dranken, chocolade, tandpasta’s, zepen en andere producten. In feite was radon vooral aanwezig in de geneeskrachtige bronnen, terwijl radium slechts in kleine sporen aanwezig was. De meeste van deze kuuroorden bestaan nog steeds en zijn wereldberoemd, al zijn de woorden ‘radon’ en ’radium’’ al lang taboe in de marketing.

In de Verenigde Staten werd in 1905 in Los Angeles, net iets ten zuiden van Hollywood, bij een mislukte poging om op 460 meter naar olie te boren bij toeval een warmwaterbron ontdekt. Op de hoogte van de recente ontwikkeling van radiumbaden in Europa werd in Los Angeles in 1908 de Radium Sulphur Springs geopend als kuuroord. De eigenaren claimden dat het water radioactief, kiemdodend en bloedzuiverend was. In 1915 meldde een geoloog van de Amerikaanse overheid dat de watertemperatuur van de bron 34° Celsius was en dat het water meetbare hoeveelheden calcium, carbonaat, fosfaat, magnesium, kalium, natrium en sulfaat bevatte. In hetzelfde jaar beweerden eigenaren dat het water “wonderbaarlijk genezend” was voor ziekten en aandoeningen van catarre tot neurasthenie. Het bronwater werd ook gebotteld en verkocht om te drinken. In 1924 werd de naam veranderd in Hollywood Mineral Springs. De diensten die werden aangeboden omvatten ‘minerale Romeinse badkuip, minerale stoom, marathonbad, minerale colon, minerale Schotse douche en massage door een afgestudeerde’. In 1927 adverteerde het bedrijf met Edna Marion, een van de toen populaire sterretjes van de stomme film, en de medewerking van een van de pioniers in de filmindustrie, de Christie Film Company. Bij een radiumwater drinkende Edna Marion staat de wervende tekst: ‘Gentlemen prefer blondes. Blondes prefer Hollywood’s Finest Water. If its good for blondes, it’s good for gentlemen, brunettes, and me, says Edna Marion of Christie Comedies’. Iets later was het echter gedaan met de pret. De spa bleef bestaan tot rond 1929, toen dor de Grote Depressie en de dood van de eigenaar het bedrijf zijn deuren moest sluiten. Eind jaren vijftig werd de locatie kort heropend als California Mineral Springs, maar de oorspronkelijke warmwaterbron was toen al lang gesloten. Het grondwaterpeil waas namelijk te diep gedaald.

In de omgeving van Albany, Georgia was een warmwaterbron, een van de ‘Seven Natural Wonders of Georgia’, die tot 1925 bekend stond als Blue Springs. Dat bleef lang een weinig bekende locatie om een lekker warm bad te nemen. Per minuut stroomde hier 265.000 liter warm en blauw water in de rivier de Flint. Bij de bron hoorde ook een ondergronds grottenstelsel. Nadat bekend was dat in Frankrijk radium was ontdekt en de mythe rondging dat hier erg veel heilzame werking van uitging, wijzigde men in 1914 de naam in Radium Springs. Ook hier bevatte het water namelijk radium, in minieme hoeveelheden weliswaar. Later bleek trouwens dat de beperkte en in wezen onschadelijke radioactiviteit niet aan radium kon worden toegeschreven, maar aan radon. Intussen had de locatie echter een gedaantewisseling ondergaan: een groot casino, vakantiehuisjes en duizenden toeristen. Het is nog steeds een belangrijk kuuroord, maar vreemd genoeg heeft men de inmiddels wat afschrikkende naam ongewijzigd gelaten.