MUIZENEST

Deel 1 – Inleiding

Laten we beginnen met een anekdote, die leuk zou zijn als de achterliggende geschiedenis niet zo dieptreurig is. Van augustus 1936 tot maart 1938 werd de Russische bevolking geterroriseerd door wat nu de Grote Zuivering wordt genoemd, maar voorheen de veel toepasselijkere naam De Grote Terreur had. Tijdens die anderhalf jaar zouden volgens de officiële cijfers in de jaren 1937 en 1938 681.692 officiële executies hebben plaatsgevonden. Daarnaast waren er 116.000 doden in de Goelag, 2.000 onofficieel gedood bij schietpartijen. De totale schatting van het aantal doden als gevolg van de Grote Zuivering varieert van 950.000 tot 1,2 miljoen, vanwege executies, doden in gevangenschap en degenen die kort na hun vrijlating uit de Goelag stierven als gevolg van hun behandeling. Er waren ook nog 16.500 tot 50.000 doden bij de deportatie van Sovjet-Koreanen tijdens de Zuivering. Honderdduizenden burgers verdwenen in werkkampen of belandden voor het vuurpeloton. Dat alles vanwege de ziekelijke achterdocht van Jozef Stalin en scrupuleuze partijbonzen.

‘Dat sterrenbeeld boven ons is Orion,’ beweert Vjatsjeslav Molotov tijdens een nachtelijke bijeenkomst in Stalins datsja. ‘Geen sprake van,’ meent Lazar Kaganovitsj, ‘dat kan alleen maar Cassiopeia zijn.’ ‘Laten we de sterrenwacht bellen,’ oppert de wijze Stalin, ‘dan weten we zeker wie van jullie gelijk heeft.’ Het planetarium belooft onmiddellijk een wagen te sturen naar het huis van een astronoom, om hem vervolgens naar Stalins datsja te brengen om het geschil te beslechten.
Deze sterrenkundige heeft echter door de Zuivering net een collega-astronoom ‘verloren’. Die is door de NKVD, de Russische geheime dienst, gearresteerd en spoorloos verdwenen. De sterrenkundige weet inmiddels verdomd goed wat dat betekent. Als er dus midden in de nacht een zwarte auto voor zijn huis stopt en de chauffeur aanbelt, denkt hij dat zijn tijd is gekomen. De angstige man kan nog net de voordeur openen voor hij aan een hartaanval sterft. De wagen rijdt naar een tweede astronoom, maar ook deze vermoedt wat hem te wachten staat als er om halfdrie ’s nachts een auto bij zijn voordeur stopt. Hij springt uit zijn slaapkamerraam en valt te pletter. Ook een derde astronoom overleeft de confrontatie niet.
Maar gelukkig weet het personeel van de sterrenwacht inmiddels het antwoord op te hoesten. Het is echter inmiddels vijf uur ’s nachts. De wachtcommandant van Stalins datsja beantwoordt het angstige telefoontje met de geruststellende mededeling dat iedereen al naar bed is.

Het systeem van dwangarbeiderskampen met haar meedogenloze regime werd in het Westen door leden van de communistische partijen en fellow travellers altijd beschouwd een afwijking van de socialistische leer, waarvoor Jozef Stalin verantwoordelijk zou zijn. Dat veranderde pas nadat in de zeventiger jaren van de vorige eeuw Alexander Solzjenitsyn in zijn meesterwerk Goelag Archipel aantoonde dat het moorddadige systeem van dwangarbeiderskampen inherent aan de Sovjetregime was en dat de oorzaak hiervan bij Lenin en het begin van de socialistische staat moet worden gelegd. Reden dus in vogelvlucht in een aantal afleveringen in te gaan op dat systeem, haar belangrijke medewerkers en haar slachtoffers, om dan uit te komen bij de Grote Zuivering.