MUIZENEST

Het welbekende Coca-Cola zou zijn uitgevonden door John Stith Pemberton (Knoxville, 8 juli 1831 – Atlanta, 16 augustus 1888), een arts en apotheker. Hij had in zijn jonge jaren een praktijk als traditionele stoomdokter, die stoombaden met kruiden en andere producten gebruikten om zweten te bevorderen, wat een heilzame werking op het lichaam zou hebben. Tijdens de Burgeroorlog diende hij in het leger van de zuidelijke Confederatie en raakte zwaargewond bij de Slag bij Columbus (15 april 1865) aan het eind van de oorlog. Om de blijvende pijn als gevolg daarvan tegen te gaan gebruikte hij verschillende verdovingsmiddelen en raakte als gevolg daarvan verslaafd aan morfine. In die tijd was er grote vraag naar allerhande huismiddeltjes en tonics en ook Pemberton ging aan de slag in het ontwikkelen van plantaardige geneesmiddelen. In 1866 begon hij te experimenteren met pijnstillers die konden dienen als een morfinevrij alternatief. Zijn eerste recept was ‘Dr. Tuggle’s Compound Syrup of Globe Flower’, waarin het actieve ingrediënt afkomstig was van de knoopstruik, een giftige plant. Vervolgens begon hij te experimenteren met coca en cocawijnen. In die tijd werd het coca-extract vooral gebruikt in geneesmiddelen, voor drankjes ter bevordering van de seksuele drift, de behandeling van spijsverteringsproblemen, voor zenuwkalmerende middelen en als drankje tegen veroudering.

Hij had zich hiervoor laten inspireren op het drankje ‘Vin Mariani’, een uitvinding van de Corsicaan Angelo Mariani (1838-1914), dat bestond uit een combinatie van Bordeauxwijn en een extract van zelfgekweekte bladen van de cocaplant. Het medicinale drankje was al snel erg populair geworden in Europa, waarna Mariani de overstap maakte naar Noord- en Zuid-Europa. Hij maakte in zijn reclame gebruik van aanbevelingen door beroemdheden, waaronder de Britse koningin Victoria, de Amerikaanse president McKinley en zelfs paus Leo XIII. Pemberton, die zich in 1869 in Atlanta had gevestigd, bracht hier het door hem ontwikkelde ‘Pemberton’s French Wine Coca’ op de markt, in feite niet meer dan jatwerk van het door Mariani ontwikkelde product. Omdat er grote maatschappelijke bezorgdheid in het Zuiden was over drugsverslaving, depressie en alcoholisme onder oorlogsveteranen, en neurasthenie onder ‘gespannen’ vrouwen, werd zijn ‘medicijn’ aangeprezen als ‘bijzonder heilzaam voor dames en al diegenen wier zittende baan tot zenuwinzinking leidt’. Toen in 1886 in Georgië de verkoop van alcoholische dranken werd verboden, verving Pemberton de wijn door alcoholvrije siroop, een extract uit de kolanoot, die stimulerende eigenschappen heeft, euforische gevoelens opwekt en een vet verbrandende functie heeft. Langdurig gebruik kan echter leiden tot een verhoogde hartslag, bloeddruk en transpiratie.

Frank Robinson, een van Pembertons partners en deels eigenaar van zijn bedrijf, bedacht de naam Coca-Cola Syrup, het handelsmerk en logo. Op 28 juni 1887 werd aan het Coca-Cola handelsmerk een patent toegekend. De cocaïne werd pas in 1905 uit het drankje verwijderd, waardoor de definitieve formule ontstond zoals we deze tegenwoordig nog kennen. In 1891 kocht Asa Candler de rechten op de formule van Pembertons nalatenschap, richtte de Coca-Cola Company op (de toevoeging Syrup verdween toen uit de naam) en legde de geheimhoudingsplicht op die sindsdien over de formule hangt. Hij bracht ook wijzigingen aan in de ingrediëntenlijst, wat volgens de meeste berichten de smaak verbeterde en hem het recht gaf te beweren dat iedereen die in het bezit was van Pembertons originele formule de ‘echte’ formule niet meer kende. Die echte formule wordt sinds 2011 in een kluis bewaard in Atlanta en slechts twee anonieme werknemers kennen gezamenlijk deze ‘geheime formule’, die in essentie niet meer is dan een handige marketingstrategie dan een echt bedrijfsgeheim. Naar verluidt zou in de formule nog steeds staan dat chemisch bewerkte cocabladeren (om de cocaïne eruit te verwerken) als smaakstof worden gebruikt. Coca-Cola Company is namelijk nog steeds het enige bedrijf dat dit product mag afnemen van Stepan Company, die legaal cocaïne uit cocabladeren extraheert voor gebruik in farmaceutische producten en het bewerkte bladmateriaal vervolgens verkoopt voor gebruik in Coca-Cola.  Elke concurrent van Coca-Cola zou dit belangrijke deel van het recept dus niet kunnen krijgen. Die moeten het dus doen zonder de suggestie van een vleugje cocaïne ter verfrissing.