MUIZENEST

Lange Wapper is een reus uit de Antwerpse folklore, waarvan de geschiedenis heel ver teruggaat. Eeuwen geleden zou het bos rond Antwerpen hebben gekrioeld van demonen, goblins en allerlei kwaadaardige wezens. Die werden echter zo lastig dat de stedelingen een massale aanval organiseerden, waarbij ze priesters mobiliseerden en zichzelf bewapenden met een bel, een boek, een kaars en iconen van de Maagd Maria. Het platteland werd uitgekamd en elk monster dat ze tegenkwamen werd verdreven en naar de zee verbannen. Er werd echter vergeten ook het water te controleren, waardoor één wezen aan hun aandacht kon ontsnappen door rustig te wachten tot iedereen weer was vertrokken. Het wezen begaf hij zich vervolgens naar de grachten van Antwerpen, waar hij zich vestigde en zijn wrok jegens de mensheid koesterde. Dat wezen was Lange Wapper, die geen vast uiterlijk of formaat had. Hij kon groter zijn dan gebouwen of zo klein als een muis. Het liefst had hij echter lange, magere benen waarmee hij over het water liep. Deze benen konden zich enorm uitstrekken, waardoor hij door ramen kon kijken en de bewoners bang kon maken. Door de vreemde bewegingen die hij op die steltachtige benen maakte, kreeg hij zijn naam: wapper is een verouderde term voor ‘evenwicht’ en een nog oudere term voor ‘grote man’.

Lange Wapper genoot van zijn kracht om steeds van vorm en grootte te kunnen veranderen. Hij gebruikte ze voor verschillende streken, variërend tot plagerig en goedaardig tot van grote wreedheid. Hij kon een verlaten katje worden, een bang uitziende hond, een priester, een non, een rijke man, een mooie vrouw, een bedelaar in lompen… elke vorm waarmee hij nietsvermoedende slachtoffers naar zich toe kon trekken. Soms werd Lange Wapper gigantisch groot en torende hij uit boven dronkaards die ’s nachts naar huis strompelden, waardoor ze doodsbang werden. Hij kon zichzelf zoveel dupliceren als hij wilde en donkere steegjes vullen met monsterlijke verschijningen. Hij gebruikte vaak de vorm van een pasgeboren baby, huilend langs de kant van de weg. Als iemand hem uit medelijden oppakte, merkten ze dat hun last langzaam in gewicht groeide, totdat ze hem uiteindelijk in paniek lieten vallen. De demon lachte dan hysterisch en dook weer in het kanaal. Hij hield van melk en gebruikte de truc vooral graag met moeders en voedsters, door ze leeg te laten lopen voordat hij ontsnapte. Lange Wapper deed ook zijn best om verloskundigen en artsen ervan te weerhouden vrouwen tijdens de bevalling te begeleiden. Lange Wapper had wel een zwak voor kinderen en werd vaak zelf kind om met ze te spelen. Maar oude gewoonten waren hardnekkig en hij kon het niet laten om een spel met een grap te beëindigen. Soms eindigde het spel ronduit gruwelijk. Naar het waarom het ene spel plagend en het volgende spel gruwelijk eindigde, is het altijd raden gebleven.

In een van de vele verhalen veranderde Lange Wapper zichzelf in een vrouw die aan de Groenplaats woonde en die vier vrijers had. Op een avond liet zij hen na elkaar op bezoek komen Al snel arriveerde de eerste vrijer om haar ten huwelijk te vragen. Hij kwam echter aan bij Lange Wapper, die de gedaante van de vrouw had aangenomen. ‘Ik accepteer het, maar alleen als je naar de begraafplaats van Notre-Dame gaat en tot middernacht op het kruisbeeld gaat liggen.’ Verward maar opgetogen ging de man op pad. Hij werd gevolgd door de tweede vrijer, die hetzelfde huwelijksaanzoek deed. ‘Natuurlijk! Maar alleen als je naar de begraafplaats Notre-Dame gaat, een kist neemt, deze naar het kruisbeeld draagt en daarin tot middernacht blijft liggen’. De derde vrijer kreeg te horen dat hij drie keer op het deksel van de kist moest kloppen en de vierde moest een ijzeren ketting pakken en drie keer om het kruisbeeld heen rennen, waarbij hij de ketting achter zich aan sleepte. Zoals verwacht stierf de eerste vrijer van schrik toen hij de tweede in de kist zag kruipen, de tweede kreeg een hartaanval toen de derde op zijn kist klopte en de derde viel dood neer toen hij de vierde hoorde rondrennen en met zijn ketting rammelde. De vierde vrijer vond daarna drie doden, keerde verbijsterd terug naar zijn beminde – de echte deze keer – om haar het nieuws te vertellen. Toen de vrouw het verhaal hoorde pleegde ze zelfmoord. De vierde vrijer werd gek, sprong in de Schelde en verdronk. Lange Wapper vond dit allemaal best grappig.

Een andere sage die met Lange Wapper is verbonden, verklaart waarom er zo veel Mariabeelden op de gevels van de huizen in de binnenstad staan. Antwerpenaars die Lange Wapper vanwege zijn pesterijen liever kwijt dan rijk waren, ontdekten dat Lange Wapper de beeltenis van de maagd Maria niet kon verdragen. Ze plaatsten daarom op de gevels van de huizen Mariabeeldjes. De beeldjes deden Lange Wapper steeds verder uit de binnenstad vluchtte. Sindsdien werd hij niet meer gezien. Waarschijnlijk was hij naar zee teruggekeerd.

Lange Wapper wordt vooral met Antwerpen geassocieerd, maar ook in Blankenberge, Bevel, Kessel, Nijlen en Wilrijk bestaan er sagen over hem. Zijn grootte maakt het hem immers gemakkelijk zich snel van de ene plek naar de andere te verplaatsen. In Antwerpen staat sinds 1962 een standbeeld van Lange Wapper, gemaakt door beeldhouwer Albert Poels, aan de ingang van Het Steen, een deel van een voormalige ringwalburg aan de rechteroever van de Schelde. Volgens de Antwerpse folklore zouden Lange Wapper en de reus Druon Antigoon vroeger in Het Steen hebben gewoond. Lange Wapper werd in 1966 bezongen door de Antwerpse volkszanger Wannes Van de Velde in het Lied van de Lange Wapper (1966), met kritiek op het standbeeld aan Het Steen. De legende Lange Wapper werd in Antwerpen ook in ere gehouden via het ambitieuze brugproject Lange Wapperbrug, een onderdeel van het plan om de Antwerpse ring rond te maken om de fileproblemen op te lossen. De 2,4 kilometer lange brug werd echter nooit gebouwd vanwege de hoge kosten en de veronderstelde toename van lawaai en verontreiniging. In het centrum van Antwerpen bevindt zich tussen de Meir en de Stadsschouwburg een plein met de naam Wapper, dat is vernoemd naar de grote waterkraan die ooit naast de Herentalse Vaart stond en die diende om drinkwater uit het kanaal te wappen (wippen). Aan het Wapper staat het Rubenshuis, het woonhuis van de schilder Peter Paul Rubens. In tegenstelling tot wat vaak wordt beweerd heeft de naam niets te maken met Lange Wapper en ook is het geen verwijzing naar de schilder Gustave Wappers.