104 – TIERGARTEN KLEVE 11
.
Tiergarten Kleve, juli 2008, © Frans van den Muijsenberg.
103 – TIERGARTEN KLEVE 10
.
Tiergarten Kleve, juli 2008, © Frans van den Muijsenberg.
102 – TIERGARTEN KLEVE 9
.
Tiergarten Kleve, juli 2008, © Frans van den Muijsenberg.
116 – WOLFKUILSEWEG, ‘T ACHTERVELD 3
.
Volkstuinvereniging ’t Achterveld aan de Wolfkuilseweg, september 2006, © Frans van den Muijsenberg.
115 – WOLFKUILSEWEG, ‘T ACHTERVELD 2
.
Volkstuinvereniging ’t Achterveld aan de Wolfkuilseweg, september 2006, © Frans van den Muijsenberg.
114 – WOLFKUILSEWEG, ‘T ACHTERVELD 1
.
Volkstuinvereniging ’t Achterveld aan de Wolfkuilseweg, september 2006, © Frans van den Muijsenberg.
113 – VOETBALVERENIGING ORION
.
Toeschouwers bij voetbalvereniging Orion, september 2006, © Frans van den Muijsenberg.
101 – ELTEN IN DE AVONDZON 6
.
Elten in de avondzon, januari 2011, © Frans van den Muijsenberg.
100 – ELTEN IN DE AVONDZON 5
.
Elten in de avondzon, januari 2011, © Frans van den Muijsenberg.
099 – ELTEN IN DE AVONDZON 4
.
Elten in de avondzon, januari 2011, © Frans van den Muijsenberg.
112 – RADBOUD ZIEKENHUIS – PARKEERGARAGE 5
.
Parkeergarage bij het Radboud Ziekenhuis, 7 september 2006, © Frans van den Muijsenberg.
111 – RADBOUD ZIEKENHUIS – PARKEERGARAGE 4
.
Parkeergarage bij het Radboud Ziekenhuis, 7 september 2006, © Frans van den Muijsenberg.
110 – RADBOUD ZIEKENHUIS – PARKEERGARAGE 3
.
Parkeergarage bij het Radboud Ziekenhuis, 7 september 2006, © Frans van den Muijsenberg.
109 – RADBOUD ZIEKENHUIS – PARKEERGARAGE 2
.
Parkeergarage bij het Radboud Ziekenhuis, 7 september 2006, © Frans van den Muijsenberg.
108 – RADBOUD ZIEKENHUIS – PARKEERGARAGE 1
.
Parkeergarage bij het Radboud Ziekenhuis, 7 september 2006, © Frans van den Muijsenberg.
098 – ’t PEESKE 8
.
Uitspanning ’t Peeske te Beek, mei 2015 © Frans van den Muijsenberg.
097 – ’t PEESKE 7
.
Uitspanning ’t Peeske te Beek, mei 2015 © Frans van den Muijsenberg.
096 – ’t PEESKE 6
.
Uitspanning ’t Peeske te Beek, mei 2015 © Frans van den Muijsenberg.
095 – TOLKAMER EUROPAKADE 2
..
De Europakade in Tolkamer bij nacht. © Frans van den Muijsenberg, 12 januari 2011.
107 – WAALKADE – HET LABYRINT 4
..
Nijmegen, Het Labyrint, een kunstwerk van Klaas van de Locht, © Frans van den Muijsenberg, 3 september 2006.
106 – WAALKADE – HET LABYRINT 3
..
Nijmegen, Het Labyrint, een kunstwerk van Klaas van de Locht, © Frans van den Muijsenberg, 3 september 2006.
105 – WAALKADE – HET LABYRINT 2
..
Nijmegen, Het Labyrint, een kunstwerk van Klaas van de Locht, © Frans van den Muijsenberg, 3 september 2006.
104 – WAALKADE – HET LABYRINT 1
..
Nijmegen, Het Labyrint, een kunstwerk van Klaas van de Locht, © Frans van den Muijsenberg, 3 september 2006.
094 – ERFKAMERLINGSCHAP 4
..
Lobith, natuurgebied Erfkamerlingschap, © Frans van den Muijsenberg, 5 mei 2020.
093 – ERFKAMERLINGSCHAP 3
..
Lobith, natuurgebied Erfkamerlingschap, © Frans van den Muijsenberg, 5 mei 2020.
092 – ERFKAMERLINGSCHAP 2
..
Lobith, natuurgebied Erfkamerlingschap, © Frans van den Muijsenberg, 5 mei 2020.
091 – ERFKAMERLINGSCHAP 1
..
Lobith, natuurgebied Erfkamerlingschap, © Frans van den Muijsenberg, 5 mei 2020.
FRANS VAN DEN MUIJSENBERG – 066
..
Lobith, kunstwerk in voorbereiding, © Frans van den Muijsenberg, 1 juni 2016.
FRANS VAN DEN MUIJSENBERG – 065
..
Lobith, herfstbladeren, © Frans van den Muijsenberg, 23 oktober 2016.
FRANS VAN DEN MUIJSENBERG – 064
..
Lobith, een lekker glas whiskey, © Frans van den Muijsenberg, 15 augustus 2015.
FRANS VAN DEN MUIJSENBERG – 063
..
Arnhem, entree revalidatiekliniek Klimmendaal, © Frans van den Muijsenberg, 20 december2020.
FRANS VAN DEN MUIJSENBERG – 062
..
Lobith, trouwdag, © Frans van den Muijsenberg, 27 september 2012.
090 – GEUZENWAARD 11
.
Natuurgebied De Geuzenwaard in de uiterwaarden van de Rijn bij Lobith, september 2012, © Frans van den Muijsenberg.
FRANS VAN DEN MUIJSENBERG – 061
..
Lobith, kunstwerken in de huiskamer, © Frans van den Muijsenberg, 15 november 2016.
FRANS VAN DEN MUIJSENBERG – 060
..
Lobith, kunstwerk in de huiskamer, © Frans van den Muijsenberg, 25 januari 2021.
FRANS VAN DEN MUIJSENBERG – 059
..
Lobith, vijver, © Frans van den Muijsenberg, 16 november 2019.
FRANS VAN DEN MUIJSENBERG – 058
..
Lobith, tuin, © Frans van den Muijsenberg, 15 juni en 3 september 2019.
FRANS VAN DEN MUIJSENBERG – 057
..
Lobith, tuin, © Frans van den Muijsenberg, 22 augustus 2019.
FRANS VAN DEN MUIJSENBERG – 056
..
Lobith, tuin, © Frans van den Muijsenberg, 27 juli 2019.
FRANS VAN DEN MUIJSENBERG – 055
..
Lobith, woonkamer, © Frans van den Muijsenberg, 22 augustus 2019.
FRANS VAN DEN MUIJSENBERG – 054
..
Lobith, woonkamer, © Frans van den Muijsenberg, 22 augustus 2019.
FRANS VAN DEN MUIJSENBERG – 053
..
Lobith, woonkamer, © Frans van den Muijsenberg, 22 augustus 2019.
FRANS VAN DEN MUIJSENBERG – 052
..
Beeldhouwwerk in de maak, © Frans van den Muijsenberg, 6 juli 2019.
FRANS VAN DEN MUIJSENBERG – 051
..
Lobith, vijver met standbeeld, © Frans van den Muijsenberg, 23 augustus 2019.
FRANS VAN DEN MUIJSENBERG – 050
..
Lobith, vijver met standbeeld, © Frans van den Muijsenberg, 23 augustus 2019.
103 – ST. AUGUSTINUSKLOOSTER 5
..
Nijmegen, voormalig St. Augustinusklooster aan de Graafseweg, © Frans van den Muijsenberg, 13 september 2006.
OST-FRIESLAND 75
..
Leer, kasteel Evenburg, © Frans van den Muijsenberg, 11 mei 2025.
OST-FRIESLAND 74
..
Aurich, de protestantse kerk, © Frans van den Muijsenberg, 11 mei 2025.
OST-FRIESLAND 73
..
Aurich, museum, Pingelhaus en Oll Haven Auerk, © Frans van den Muijsenberg, 11 mei 2025.
OST-FRIESLAND 72
..
Aurich, begraafplaats, © Frans van den Muijsenberg, 11 mei 2025.
OST-FRIESLAND 71
..
Aurich, begraafplaats, © Frans van den Muijsenberg, 11 mei 2025.
OST-FRIESLAND 70
..
Aurich, gymnasium Ulricianum, © Frans van den Muijsenberg, 11 mei 2025.
OST-FRIESLAND 69
..
In de omgeving van Aurich, de Upstalsboom in Rahe, © Frans van den Muijsenberg, 11 mei 2025.
OST-FRIESLAND 68
..
Aurich, de Stiftsmühle, © Frans van den Muijsenberg, 11 mei 2025.
OST-FRIESLAND 67
..
Aurich, beeldhouwwerk Die rennenden Pferde, © Frans van den Muijsenberg, 11 mei 2025.
OST-FRIESLAND 66
..
Wilhelmshaven, de begraafplaats voor oorlogslachtoffers, © Frans van den Muijsenberg, 10 mei 2025.
OST-FRIESLAND 65
..
Wilhelmshaven, de restanten van het voormalige concentratiekampje, © Frans van den Muijsenberg, 10 mei 2025.
OST-FRIESLAND 64
..
Jever, de voormalige Joodse begraafplaats, © Frans van den Muijsenberg, 10 mei 2025.
OST-FRIESLAND 63
..
Jever, am Kirchplatz, © Frans van den Muijsenberg, 10 mei 2025.
OST-FRIESLAND 62
..
Jever, kasteel-museum, © Frans van den Muijsenberg, 10 mei 2025.
OST-FRIESLAND 61
..
Jever, kasteel-museum, © Frans van den Muijsenberg, 10 mei 2025.
OST-FRIESLAND 60
..
Jever, binnenstad, © Frans van den Muijsenberg, 10 mei 2025.
OST-FRIESLAND 59
..
Aurich, das Urwaldkrankenhaus, © Frans van den Muijsenberg, 9 mei 2025.
OST-FRIESLAND 58
..
Windmolens in de omgeving van Dornumersiel, © Frans van den Muijsenberg, 9 mei 2025.
OST-FRIESLAND 57
..
De haven van Dornumersiel, © Frans van den Muijsenberg, 9 mei 2025.
OST-FRIESLAND 56
..
De haven van Dornumersiel, © Frans van den Muijsenberg, 9 mei 2025.
OST-FRIESLAND 55
..
Marienhafe, die Mariakirche, © Frans van den Muijsenberg, 9 mei 2025.
OST-FRIESLAND 54
..
Greetsiel, Pilsumer Leuchtturm, © Frans van den Muijsenberg, 9 mei 2025.
OST-FRIESLAND 53b
..
Engerhafe, het voormalige concentratiekamp, © Frans van den Muijsenberg, 8 mei 2025.
OST-FRIESLAND 53a
..
Engerhafe, het voormalige concentratiekamp, © Frans van den Muijsenberg, 8 mei 2025.
OST-FRIESLAND 52
..
Engerhafe, het voormalige concentratiekamp, © Frans van den Muijsenberg, 8 mei 2025.
OST-FRIESLAND 51
..
Engerhafe, het voormalige concentratiekamp, © Frans van den Muijsenberg, 8 mei 2025.
OST-FRIESLAND 50
..
Engerhafe, het voormalige concentratiekamp, © Frans van den Muijsenberg, 8 mei 2025.
OST-FRIESLAND 49
..
Aurich, brug in de omgeving van het grote oorlogsmonument, © Frans van den Muijsenberg, 8 mei 2025.
OST-FRIESLAND 48
..
Aurich, grote oorlogsmonument, © Frans van den Muijsenberg, 8 mei 2025.
OST-FRIESLAND 47
..
Aurich, monument op de Synagogenplatz, © Frans van den Muijsenberg, 8 mei 2025.
OST-FRIESLAND 46
..
Aurich, monument op de Synagogenplatz, © Frans van den Muijsenberg, 8 mei 2025.
OST-FRIESLAND 45
..
Aurich, beelden Athena und Bellona bij de oude stadspoort en het oorlogsmonument, © Frans van den Muijsenberg, 8 mei 2025.
OST-FRIESLAND 44
..
Aurich, das Moorbauernpaar, beeldhouwwerk in de binnenstad, © Frans van den Muijsenberg, 8 mei 2025.
OST-FRIESLAND 43
..
Aurich, graffiti in de binnenstad, © Frans van den Muijsenberg, 8 mei 2025.
OST-FRIESLAND 42
..
Aurich, de Sous Turm in de binnenstad, © Frans van den Muijsenberg, 8 mei 2025.
OST-FRIESLAND 41
..
Aurich, terrasje in de binnenstad, © Frans van den Muijsenberg, 8 mei 2025.
OST-FRIESLAND 40
..
Aurich, de Lambertikirche, © Frans van den Muijsenberg, 8 mei 2025.
OST-FRIESLAND 39
..
Aurich, de Lambertikirche, © Frans van den Muijsenberg, 8 mei 2025.
OST-FRIESLAND 38
..
Aurich, de Lambertikirche, © Frans van den Muijsenberg, 8 mei 2025.
OST-FRIESLAND 37b
..
Aurich, Stolpersteine in de binnenstad, © Frans van den Muijsenberg, 8 mei 2025.
OST-FRIESLAND 37a
..
Aurich, Stolpersteine in de binnenstad, © Frans van den Muijsenberg, 8 mei 2025.
OST-FRIESLAND 36
..
Aurich, Panzergrabe, © Frans van den Muijsenberg, 7 mei 2025.
OST-FRIESLAND 35
..
Aurich, Panzergrabe, © Frans van den Muijsenberg, 7 mei 2025.
OST-FRIESLAND 34
..
In de omgeving van Aurich, beelhouwwerk Plug von Walle, © Frans van den Muijsenberg, 7 mei 2025.
OST-FRIESLAND 33
..
Aurich, Meints Mühle, © Frans van den Muijsenberg, 7 mei 2025.
OST-FRIESLAND 32
..
Aurich, hunebed Butter, Brot und Käse, © Frans van den Muijsenberg, 7 mei 2025.
OST-FRIESLAND 31
..
Het Moormuseum, een openluchtmuseum in Moordorf, © Frans van den Muijsenberg, 7 mei 2025.
OST-FRIESLAND 30
..
Het Moormuseum, een openluchtmuseum in Moordorf, © Frans van den Muijsenberg, 7 mei 2025.
DINIE GROEN 1961-2024
..
© Frans van den Muijsenberg, augustus 2025.
OST-FRIESLAND 29
..
Het Moormuseum, een openluchtmuseum in Moordorf, © Frans van den Muijsenberg, 7 mei 2025.
OST-FRIESLAND 28
..
Het Moormuseum, een openluchtmuseum in Moordorf, © Frans van den Muijsenberg, 7 mei 2025.
OST-FRIESLAND 27
..
Het Moormuseum, een openluchtmuseum in Moordorf, © Frans van den Muijsenberg, 7 mei 2025.
OST-FRIESLAND 26
..
Het Moormuseum, een openluchtmuseum in Moordorf, © Frans van den Muijsenberg, 7 mei 2025.
OST-FRIESLAND 25
..
Het Moormuseum, een openluchtmuseum in Moordorf, © Frans van den Muijsenberg, 7 mei 2025.
OST-FRIESLAND 24
..
Raam, © Frans van den Muijsenberg, 7 mei 2025.
OST-FRIESLAND 23
..
In de omgeving van Aurich, de Russische begraafplaats in Tannenhausen, © Frans van den Muijsenberg, 7 mei 2025.
OST-FRIESLAND 22
..
In de omgeving van Aurich, oorlogsmonument in Brockzetel, © Frans van den Muijsenberg, 7 mei 2025.
OST-FRIESLAND 21
..
In de omgeving van Aurich, oorlogsmonument in Brockzetel, © Frans van den Muijsenberg, 7 mei 2025.
OST-FRIESLAND 20
..
Gristelde, Rhododendronpark, © Frans van den Muijsenberg, 6 mei 2025.
OST-FRIESLAND 19
..
Gristelde, Rhododendronpark, © Frans van den Muijsenberg, 6 mei 2025.
OST-FRIESLAND 18
..
Gristelde, Rhododendronpark, © Frans van den Muijsenberg, 6 mei 2025.
OST-FRIESLAND 17
..
Gristelde, Rhododendronpark, © Frans van den Muijsenberg, 6 mei 2025.
OST-FRIESLAND 16
..
Gristelde, Rhododendronpark, © Frans van den Muijsenberg, 6 mei 2025.
OST-FRIESLAND 15
..
Gristelde, Rhododendronpark, © Frans van den Muijsenberg, 6 mei 2025.
OST-FRIESLAND 14
..
Gristelde, Rhododendronpark, © Frans van den Muijsenberg, 6 mei 2025.
OST-FRIESLAND 13
..
Gristelde, Rhododendronpark, © Frans van den Muijsenberg, 6 mei 2025.
OST-FRIESLAND 12
..
Gristelde, Rhododendronpark, © Frans van den Muijsenberg, 6 mei 2025.
OST-FRIESLAND 11
..
Gristelde, Rhododendronpark, © Frans van den Muijsenberg, 6 mei 2025.
OST-FRIESLAND 10
..
Gristelde, Rhododendronpark, © Frans van den Muijsenberg, 6 mei 2025.
OST-FRIESLAND 09
..
Gristelde, Rhododendronpark, © Frans van den Muijsenberg, 6 mei 2025.
OST-FRIESLAND 08
..
Gristelde, Rhododendronpark, © Frans van den Muijsenberg, 6 mei 2025.
OST-FRIESLAND 07
..
Gristelde, Rhododendronpark, © Frans van den Muijsenberg, 6 mei 2025.
OST-FRIESLAND 06
..
Gristelde, Rhododendronpark, © Frans van den Muijsenberg, 6 mei 2025.
OST-FRIESLAND 05
..
Wiessens, in de omgeving van Aurich, fonteintje, vlakbij het oorlogsmonument voor de gesneuvelden van de beide wereldoorlogen en de Johannes der Tauferkirche, © Frans van den Muijsenberg, 6 mei 2025.
OST-FRIESLAND 04
..
Wiessens, in de omgeving van Aurich, het oorlogsmonument voor de gesneuvelden van de beide wereldoorlogen, vlak bij de Johannes der Tauferkirche, © Frans van den Muijsenberg, 6 mei 2025.
OST-FRIESLAND 03
..
In de omgeving van Aurich, de Johannes der Tauferkirche in Wiessens, © Frans van den Muijsenberg, 6 mei 2025.
OST-FRIESLAND 02
..
In de omgeving van Aurich, Osteregelsemoor, © Frans van den Muijsenberg, 5 mei 2025.
OST-FRIESLAND 01
..
In de omgeving van Aurich, Osteregelsemoor, © Frans van den Muijsenberg, 5 mei 2025.
102 – ST. AUGUSTINUSKLOOSTER 4
..
Nijmegen, voormalig St. Augustinusklooster aan de Graafseweg, © Frans van den Muijsenberg, 13 september 2006.
101 – ST. AUGUSTINUSKLOOSTER 3
..
Nijmegen, voormalig St. Augustinusklooster aan de Graafseweg, © Frans van den Muijsenberg, 13 september 2006.
AUSSENKAMP 11 – BREMEN II. SS-BAUBRIGADE
In de herfst van 1942 werden in Duitsland verschillende SS-Baubrigaden opgericht, die een soort subkamp van de naziconcentratiekampen waren. Deze eenheden bestonden meestal uit mannelijke niet-Joodse gevangenen – de meesten waren Polen of Russen. De overlevingskansen waren in deze mobiele eenheden groter dan in de hoofdkampen waaraan ze verbonden waren. Door de inzet van deze Baubrigaden in de grote Duitse steden maakte de bevolking voor het eerst kennis met de gevangenen in de concentratiekampen en de erbarmelijke omstandigheden waarin ze daar leefden. Tegen het einde van de oorlog waren er dertien Baubridgaden, met ongeveer 9.500 gevangenen. Tussen september 1942 en mei 1945 maakten naar schatting 17.000 mannelijke gevangenen deel uit van het Baubrigaden- systeem, voornamelijk afkomstig uit de hoofdkampen Buchenwald , Neuengamme en Sachsenhausen. Binnen het systeem waren ook nog SS-Eisenbahnbaubrigaden werkzaam, waarvoor de dwangarbeiders voornamelijk uit Auschwitz en Dachau kwamen. Het voorstel om mobiele arbeidseenheden te formeren kwam van Hans Kammler (Stettin, 26 augustus 1901 – Praag, 9 mei 1945), een Duitse architect die hoofd was van de bouw- en bewapeningsprojecten van het Derde Rijk, SS-Obergruppenführer en generaal in de Waffen-SS. Hij was verantwoordelijk voor de bouw van alle concentratiekampgebouwen, gaskamers en crematoria. In 1942 publiceerde hij het artikel ‘Vorschlag für die Aufstellung von SS-Baubrigaden’, waarin hij stelde dat het informele ‘Friedenshaus Programm’ voor Oost-Europa van Heinrich Himmler, dat voorzag in de bouw van nederzettingen, kampen en bevoorradingsdepots in de nieuw veroverde gebieden, een groot bouwvolume betekende waarvoor ongeveer 175.000 gevangenen moesten worden ingezet. Kappler stelde voor dat deze gevangenen moesten worden verdeeld over 4.800 arbeidsdetachementen die zich tussen de bouwplaatsen konden verplaatsen. Omdat ook de Duitse wapenindustrie steeds meer dwangarbeiders nodig had moesten de plannen van Kammler al snel worden bijgesteld. Toen daarnaast de Duitse steden steeds zwaarder werden gebombardeerd, gaf Himmler opdracht de SS-Baubrigaden in te zetten in de Duitse steden om de vernielingen door de geallieerde bombardementen op te ruimen. Vanaf 1943 concludeerde Albert Speer, die verantwoordelijk was voor de Duitse wapenindustrie, dat het inzetten van arbeiders bij deze opruimwerkzaamheden ten koste ging van de wapenproductie (meer…)
GERRIT JACOBUS KRUIJD
Al voor de oorlog moesten communisten in Nederland vaak in het geheim opereren. Het was ambtenaren verboden lid te zijn van de Communistische Partij Nederland (CPN) of de Revolutionair–Socialistische Arbeiderspartij (RSAP), respectievelijk de leninistisch-marxistische en de stalinistische tak van de politieke stroming. Duitse communisten die vanaf 1933 naar Duitsland waren gevlucht, liepen het risico terug in de armen van de nationaalsocialisten te worden gedreven. Die werden daar door de Gestapo doorgestuurd naar de concentratiekampen die in nazi-Duitsland verrezen, voorzien van een rode driehoek die aangaf dat het politieke gevangenen betrof. De nazi’s beschouweden het communistische bolsjewisme als onderdeel van de ‘Joodse samenzwering’ en communisten werden dan ook beschouwd als staatsgevaarlijk. Daar werd in Nederland slechts in beperkte mate gematigder over gedacht. Nadat de Duitsers Nederland waren binnengevallen, werden de communistische partijen en organisaties verboden. Omdat de communisten al grotendeels in het geheim moesten opereren, was het slechts een kleine stap in verzet te gaan. Vanuit de illegaliteit ondernamen communistische strijders gewapende acties, pleegden sabotage en hielpen onderduikers. Terwijl van de Nederlandse bevolking slechts kleine groepjes na de Duitse inval in het verzet actief werden, stapten vanuit de communistische beweging de leden massaal over naar de illegaliteit. Na mei 1940 had de illegale CPN al snel duizenden verzetsleden, waarvan velen al waardevolle ervaring hadden met illegaal werk. Zo werd de verzetskrant De Waarheid in 1940 landelijk verspreid en het communistisch verzet stond aan de basis van de Februaristaking van 25-26 februari 1941. De Gestapo was echter in het voordeel omdat ze in de dertiger jaren hadden samengewerkt met de Nederlandse inlichtingendienst. Ze hadden daardoor veel informatie over de Nederlandse communisten en gebruikte dat om de Nederlandse communisten fanatiek te vervolgen. Daar werd pas echt fanatiek mee begonnen nadat Duitsland in juni 1941 Rusland had aangevallen (Operatie Barbarossa). In de nacht van 24 op 25 juni 1941 pakte de Duitsers onder de naam ‘CPN-Aktion’ meer dan vierhonderd vooraanstaande communisten op en in de maanden daarop nog eens 175 personen. (meer…)
JURRIAAN JAN MENDELAAR
Jurriaan Jan Mendelaar (Djambi, 8 juni 1924 – Bergen-Belsen, 30 mei 1945) werd geboren op Sumatra waar toen de stad Djambi (tegenwoordig Jambi) de hoofdstad was van de gelijknamige regio. In 1657gaf de toenmalige sultan aan de Nederlander Beschseven toestemming om in het stadje Djambi (Midden-Sumatra) een markt te openen voor de handel in de regio. Djambi was het residentieel centrum en de zetel van de koning, die hier een mooi paleis het, het Tanah Pilih-paleis. Dat paleis werd in 1858 door de sultan zelf platgebrand, toen het Nederlandse leger Djambi aanviel. Dat was een tegenaanval, nadat eerder de sultan het Nederlandse oorlogsschip Van Hauten hadden aangevallen en tot zinken hadden gebracht. Vanuit de ruïnes van het paleis namen de Nederlanders de macht over en gebruikten het als hoofdkwartier voor het Nederlandse leger. In 1904, plaatsten de Nederlanders het koninkrijk Djambi volledig onder het koloniale grondgebied van Nederlands-Indië. Sumatra bleef voor de Nederlandse koloniale macht altijd het lastigste deel van Nederlands-Indië. Men had vooral de handen vol aan Atjeh (Noord-Sumatra) waar voortdurend conflicten uitbraken, maar ook in Djambi was het voortdurend onrustig. Constant moest de regering voorzichtig omgaan met de lokale bestuurders om te zorgen dat het niet uit de hand liep. Dat lukte niet altijd. De bevolking van Djambi maakte niet bepaald de indruk het Nederlands gezag te erkennen. Er waren constant moorden, opstanden en interne conflicten. Het kostte continu enorme moeite het gezag en prestige van het gouvernement overeind te houden, maar dat lukte dus niet altijd. Op 23 mei 1885 werd bijvoorbeeld het gezellig samenzijn in de sociëteit van Djambi ruw verstoord toen twee inheemse mannen binnendrongen en dood en verderf zaaiden. Het gouvernement greep bijzonder hard in, de gebruikelijke koloniale reactie. Naar aanleiding van dit incident berichtte De Javabode op 5 juni 1885: ‘Djambi is altijd geweest en is nog steeds een kwaadaardig broeinest, van muiterij en fanatisme. Handel daar slap en de geheele omstreek staat ter eenige tijd in vuur en vlam. Het Gouvernement moet bedenken, dat in inlanders, in massa genomen, ons niet of weinig meer vreezen, doch integendeel verachten, om dezelfde reden waarom elke Oosterling alle eeuwen door een vreemde macht veracht heeft en steeds verachten zal, n.l. om onze te Atjeh jaren achtereen betoonde zwakheid.’ (meer…)
100 – ST. AUGUSTINUSKLOOSTER 2
..
Nijmegen, voormalig St. Augustinusklooster aan de Graafseweg, © Frans van den Muijsenberg, 13 september 2006.
099 – ST. AUGUSTINUSKLOOSTER 1
..
Nijmegen, voormalig St. Augustinusklooster aan de Graafseweg, © Frans van den Muijsenberg, 13 september 2006.
BETTY TANNENBAUM – 24
Beppy Tannenbaum werd op 23 oktober 1934 in Amsterdam geboren als dochter van de Bernhardt (Benni) Tannenbaum (Hersfeld, 25 april 1902 – Mauthausen, 1 februari 1945) en Hertha Krämer (Butzbach, 23 oktober 1903 – Weisskirchen, 1 februari 1945). Benni had één zus en twee broers: Bella Blumenfeld, Alex Tannenbaum en Fred Fritz Tannenbaum. Gezien Beppy’s geboortedag is het echtpaar kort nadat de nationaalsocialisten in 1933 aan de macht kwamen naar Nederland gevlucht. Maar … er zijn in Duitsland in hun geboortesteden Stopersteine geplaatst, met compleet andere gegevens. Op beide wordt aangegeven dat het echtpaar pas in 1938 naar ‘Holland’ zou zijn gevlucht, waarbij vraagtekens kunnen worden geplaatst. Ze zouden in 1944 vanuit Westerbork zijn gedeporteerd naar Auschwitz, waarna Hertha in Lager Weisskirchen en Benni in Buchenwald zou zijn vermoord. Ik heb vooralsnog voor Benni Mauthausen aangehouden, zoals vermeld op Joods Monument.
In februari 1941 woonde het gezin in de Meeuwenlaan 104 a-huis in de hoofdstad en hadden hier een kofferfabriek. Bernhardt en Hertha overleden beiden op dezelfde datum in Oostenrijk, maar Bernhardt in het beruchte kamp Mauthausen en Hertha in het dorpje Weisskirchen, waarvan zich blijkbaar een buitenkamp van Auschwitz bevond maar waarvan niets is terug te vinden. De naam Mauthausen was al vroeg in de oorlog berucht onder de Joodse bevolking. In Amsterdam vonden op 22 en 23 februari 1941 razzia’s plaats, waarbij merendeels jonge mannen werden opgepakt. Vanuit kamp Schoorl vertrokken op 27 februari 1941 en 22 mei 1941 treinen naar Mauthausen, waarmee respectievelijk 390 en 342 personen werden weggevoerd. (meer…)
098 – BURGEMEESTER DALESLAAN 4
..
Nijmegen, Burgemeester Daleslaan, © Frans van den Muijsenberg, 23 juli 2006. (meer…)
097 – BURGEMEESTER DALESLAAN 3
..
Nijmegen, Burgemeester Daleslaan, © Frans van den Muijsenberg, 23 juli 2006. (meer…)
LEVI HAGENAAR – 23
Levi Hagenaar (Oostzaan, 16 februari 1933) was de zoon van Emanuel Hagenaar (Amsterdam, 15 oktober 1909 – Blechhammer, 25 januari 1945) en Lea Emden (Amsterdam, 7 augustus 1909 – Amsterdam, 19 september 1995), die met hun twee kinderen aan de Nieuwe Achtergracht 101 in de hoofdstad woonde. Zijn echtgenote en twee kinderen, Levi en Trees, zouden de oorlog overleven. Emanuel Hagenaar en Lea Hagenaar Emden kwamen terecht in het kamp Blechhammer, sinds april 1944 een buitenkamp van Auschwitz. Daarvoor was Blechhammer, waar de Oberschlesische Hydrierwerke uit steenkool benzine vervaardigde, het grootste dwangarbeiderskamp van de Dienststelle Schmelt, de organisatie die 15 oktober 1940 en medio 1943 alle dwangarbeid van Joden in Opper-Silezië en het Sudetenland organiseerde. SS-brigadeleider Albrecht Schmelt (1899-1945) bouwde een netwerk van maximaal 177 kampen op en had tijdelijk meer dan 50.000 ‘werknemers’. Tijdens de zogenaamde Cosel-periode (28 augustus tot 12 december 1942) arriveerde op het station Cosel, 80 kilometer ten westen van Auschwitz, 38 transporten van Joden uit Nederland, België en Frankrijk, die in de omliggende kampen moesten werken. Emanuel en Lea moeten met een van deze transporten in Blechhammer terecht zijn gekomen. Na april 1944 was het een buitenkamp van Auschwitz geworden, waar tot eind januari 1945 een nieuwe chemische fabriek moest worden gebouwd. Op 17 januari 1945 telde het kamp nog 3985 mannelijke en 180 vrouwelijke gevangen. Blechhammer werd op 21 januari 1945 vanwege de nadering van het Rode Leger ontruimd. De dodenmars ging richting Gross Rosen. Emanuel bezweek onderweg op 25 januari, zijn vrouw Leah overleefde de tocht en ook de volgende evacuatie, naar Klein-Schonau in Zittau. Daar werd op 25 april 1945 hun derde kind geboren, Eduard. (meer…)
089 – GEUZENWAARD 10
.
Natuurgebied De Geuzenwaard in de uiterwaarden van de Rijn bij Lobith, september 2012, © Frans van den Muijsenberg.
088 – GEUZENWAARD 9
.
Natuurgebied De Geuzenwaard in de uiterwaarden van de Rijn bij Lobith, september 2012, © Frans van den Muijsenberg.
096 – BURGEMEESTER DALESLAAN 2
.
Nijmegen, Burgemeester Daleslaan, © Frans van den Muijsenberg, 23 juli 2006. (meer…)
095 – BURGEMEESTER DALESLAAN 1
.
Nijmegen, Burgemeester Daleslaan, © Frans van den Muijsenberg, 23 juli 2006. (meer…)
GEDACHTEN UIT DE GEVANGENIS
In De Zwerver, het blad van de Landelijke Organisatie voor hulp aan Onderduikers, nummer 47 van 3 juni 1945 verscheen onderstaand verhaal van ene ‘vV’. Gezien de samenstelling van de redactie moet dit Teus van Vliet (Harmelen, 15 mei 1913 – Den Haag, 3 maart 1986) zijn geweest. Van Vliet was een van de oprichters van de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers (LO). Van Vliet was toen de oorlog uitbrak bestuurslid van de Christelijke Korfbalbond in Den Haag. Via zijn vele contacten probeerde hij adressen te regelen voor onderduikers. Hij moest in februari 1943 zelf onderduiken in Eemnes. Hij was in de tijd dat hij daar verbleef betrokken bij de oprichting van de LO-afdeling in Het Gooi, hoofd van het Centraal Bureau en namens de LO bestuurslid van Stichting 1940-1944. Hij werd in januari 1945 door de Sicherheitsdienst opgepakt, maar sloeg daarna door zodat diverse kopstukken uit het verzet, waaronder Walraven van Hall, konden worden opgepakt. Deze werden allemaal na hun arrestatie geëxecuteerd. Van Vliet zat tot het einde van de oorlog vast in het Oranjehotel in Scheveningen. Hij werd actief in de kringen van het naoorlogs verzet. Zo was hij redactielid van het LO-blad De Zwerver. Pas toen de weduwe van Walraven van Hall eind 1945 een klacht tegen hem indiende legde Van Vliet zijn functies neer. Hij moest voor de Ereraad van het verzet verschijnen, die hem voor vijf jaar een publicatieverbod oplegde. Alle voormalige verzetsvrienden keerden zich van hem af. Op 10 mei 1949, vier jaar na de bevrijding, verscheen Teus van Vliet voor de rechters van het Bijzonder Gerechtshof in Amsterdam en werd veroordeeld tot een voorwaardelijke geldboete van 500 gulden met een proeftijd van twee jaar. Daarnaast mocht hij geen functie meer in een oud-verzetsbeweging uitoefenen, waaronder ook de Stichting 1940-1945. Onderstaand artikel werd dus gepubliceerd voor zijn verzwegen verraad aan de Duitsers bekend was. Neemt niet weg dat het best een indrukwekkend verhaal was. (meer…)
KIK TEN BOOM
In de vier nummers in juni 1945 – De Zwerver 47 (3 juni 1945) tot De Zwerver 50 (29 juni 1945) – stonden in totaal 71 oproepen (er is genummerd tot 72, maar nr. 39 is per ongeluk overgeslagen) over personen waarvan nog steeds niet bekend was of zij nog leefden en zo ja, waar ze dan verbleven. De oproepen waren steeds voorzien van de toevoeging met spoed te berichten aan het Centraal Bureau van de LO-LKP indien men nuttige informatie kon verstrekken. Zie hier voor het overzicht van de 71 oproepen.
In De Zwerver nummer 50 van 29 juni 1945 verscheen de volgende oproep: ‘Kik ten Boom, wonende Hilversum, Surinamelaan 15, geb. 27-5-’20. Laatste gezien 10-4-’45 op de “Klinket”, Buitenpost van Oranienburg.’
Christiaan Johannes “Kik” ten Boom (Zuilen, 27 mei 1920 – vermoedelijk in Bergen-Belsen, 31 mei 1945) groeide op in een religieus gezin dat erg betrokken was bij het verzet en de hulp aan Joden. Zijn grootvader Casper ten Boom (Haarlem, 18 mei 1859 – Den Haag, 9 maart 1944) was de zoon van iemand die sinds 1837 een horlogezaak had. In 1877 begon de achttienjarige Casper een eigen juwelierszaak in Amsterdam. De diepgelovige Casper was onder meer betrokken bij de liefdadigheidsgroep Tot Heil des Volks. In de oorlog hielp hij Joden en mensen van het verzet om onder te duiken. In maart 1944 werd hij gearresteerd en stierf na een week in de gevangenis in Scheveningen. Ook Kik’s vader, de predikant Willem ten Boom (Amsterdam, 21 november 1886 – Hilversum, 13 december 1946), was in het verzet actief. In 1928 promoveerde hij aan de universiteit van Leipzig op een dissertatie over het rassen-antisemitisme. De rest van zijn leven wijdde Ten Boom aan de jodenzending en het schrijven van boeken over de schoonheid en de waarde van het Oude Testament. Het gezin ten Boom woonde in een fraaie villa aan de Surinamelaan te Hilversum, met daarnaast het door hem opgerichte zorginternaat ‘Theodotion’ (Godsgeschenk) voor de opvang van geestelijk en lichamelijk kwetsbare mensen. Zijn vrouw was daarvoor belast met de dagelijkse leiding. Willem ten Boom werd in februari 1944 gearresteerd toen hij een bezoek bracht aan zijn vader Casper in Haarlem. Hij zat twee maanden in de gevangenis in Scheveningen, maar werd daarna vrijgelaten. Uiteindelijk overleed Ten Boom eind 1946 in zijn huis te Hilversum aan een ziekte die hij tijdens de oorlog in gevangenschap had opgelopen. (meer…)
CHARLES DOMERY, DE MAN DIE ALLES AT
Charles Domery was een Poolse militair, bekend om zijn gigantische eetlust, vergelijkbaar met de veelvraat Tarrare waarover hier al is bericht. Als geboortejaar en -plaats staat steevast aangegeven dat hij omstreeks 1778 in Benche werd geboren. Zijn exacte geboortedatum is niet bekend, wel dat hij in 1799 21 jaar oud was. Er geen plaats bekend met de naam Benche; er is hier waarschijnlijk sprake geweest van een schrijffout. Zelfs bij zijn naam kunnen vraagtekens worden gezet. Het is niet bepaald een Poolse naam, eerder een Engels voornaam en Franse achternaam en het waarom daarvan laat zich makkelijk raden. Vanaf zijn dertiende had Domery een ongewoon grote eetlust. Hij was een van de negen broers, die volgens Domery allemaal aan dezelfde aandoening leden. Hij herinnerde zich dat ook zijn vader een stevige eter was en zijn vlees over het algemeen halfgekookt at, maar hij kon zich de hoeveelheid niet herinneren. De enige ziekte die hij zich kon herinneren was een uitbraak van pokken in zijn jeugd, die door de hele familie werd overleefd. In 1791, op dertienjarige leeftijd, meldde Domery zich aan bij het Pruisische leger en maakte hij deel uit van een leger dat Thionville belegerde tijdens de Eerste Coalitieoorlog. Het Pruisische leger leed onder voedseltekorten die Domery ondraaglijk vond. Hij ging de stad binnen en gaf zich over aan de Franse commandant, die hem beloonde met een grote meloen. Domery at die onmiddellijk op, inclusief schil. Vervolgens kreeg hij van de Franse generaal een grote verscheidenheid aan andere etenswaren, die hij ook allemaal meteen opat. (meer…)
085 – TOLKAMER EUROPAKADE 1
..
De Europakade in Tolkamer bij nacht. © Frans van den Muijsenberg, 12 januari 2011.
MUIZENEST 