03 – JULIANAKANAAL (1)

Rond 1900 was in Limburg de kolenindustrie sterk in opkomst en ontstond er een dringende behoefte aan een bruikbare waterweg. Nederlandse en Belgische ingenieurs overlegden hoe ze de Maas bevaarbaar kunnen maken, maar dat initiatief strandde als snel omdat de Belgen de rivier op sommige plekken niet dieper dan 2,60 meter wilden maken. Daardoor zouden grote schepen alleen via de haven van Antwerpen naar Luik kunnen varen en bleef de haven van Rotterdam, de grote Belgische concurrent, buiten bereik. Nederland was uiteraard weinig enthousiast over de Belgische insteek. In 1912 ligt er een plan om de Maas aan te passen, maar België en Nederland hebben genoeg van de samenwerking en willen nu elk een eigen kanaal, langs weerskanten van de Maas. De Belgen graven hun Albertkanaal, in Nederland beginnen in 1925 de werkzaamheden voor het Julianakanaal. ‘Ze werkten van twee kanten, vanuit Maastricht en vanuit Maasbracht. Bij Elsloo en Stein kwamen ze bij elkaar. Op dit punt moesten ze zich door een hoogte heen graven, de Scharberg, en bovenop die berg lag het dorp Elsloo. Bij deze werkzaamheden werd een grondlaag die rijk was aan haaientanden uit het Mioceen aangesneden. De school, het gemeentehuis en 43 huizen moesten wijken. De kerk kwam vlak langs het kanaal te liggen. De mensen kregen aardig geld voor hun stulpjes en konden daarvan nieuwe huizen laten bouwen. De meeste bewoners vonden eigenlijk dat het dorp er eigenlijk heel mooi van was geworden. Niemand was er verdrietig over, hooguit wat melancholiek.

Het Julianakanaal is een kanaal in Limburg dat een deel van het water van de Maas doorvoert en daarmee ook het grootste deel van de scheepvaart vanuit België en Frankrijk omvat. Het kanaal is vernoemd naar Prinses Juliana, die op 16-jarige leeftijd op 22 oktober 1925 naar Limmel kwam om symbolisch de eerste schop in de grond te steken. Het kanaal was gereed in 1934, maar werd officieel geopend op 16 september 1935. Het kanaal werd 35 kilometer lang en kostte een miljoen gulden per kilometer, wat destijds geen misselijk bedrag was. Over het kanaal liggen in totaal zestien bruggen. Het kanaal begint ten noorden van Maastricht bij de stuw van Borgharen als aftakking van de Maas en eindigt ongeveer 36 km verder bij Maasbracht, waar het water de Maas weer instroomt. Het kanaal volgt de loop van de Maas, die iets ten westen van het kanaal stroomt en daar de grens met België vormt, wat leidde tot de naam ‘Grensmaas’. Ten oosten van het kanaal loopt de A2. Langs het kanaal stonden vroeger op vier plaatsen sluizen: Limmel. Born, Roosteren en Maasbracht. De sluis bij Roosteren werd echter in 1965 overbodig nadat de sluizen bij Born en Maasbracht werden gemoderniseerd. In 2018 werd de oude sluis Limmel vervangen door een nieuwe keersluis, zodat ook grotere binnenvaartschepen gebruik kunnen maken van de Maasroute, die één van de belangrijkste scheepvaartverbindingen in Europa is. De nieuwe sluis moet ook tegen overstromingen beschermen, maar heeft geen schutfunctie meer omdat die functie overbodig was geworden in de loop der jaren. betert de verkeersveiligheid voor inwoners van Itteren en Borgharen. Langs het kanaal bevonden zich voor het scheepvaartverkeer tien havens, waarvan vroeger vooral de haven van Stein van groot belang was voor het vervoer van kolen vanuit de staatsmijnen. Het was indertijd na die haven van Duisberg de grootste binnenhaven van Europa. Bij Maasbracht bevinden zich maar liefst drie grote havens.

In de Tweede Wereldoorlog had het nog relatief jonge kanaal een belangrijke strategische functie, eerst belette het de Duitsers op te rukken naar het westen, en later hield het de geallieerden tegen die richting Duitsland trokken. Diverse bruggen werden opgeblazen. De laatste brug, bij Elsloo, had een bijzondere ligging en kon pas in de jaren zestig worden teruggeplaatst. Hoewel het de enige brug over het Julianakanaal is die lager ligt dan het omliggende landschap, ligt ze toch het hoogst boven het water van allemaal. Tot de terugplaatsing van de brug voer er een veerpont.

In 1961 werd een verdrag tussen de Nederlandse en Belgische overheid getekend voor een toekomstige verbinding van het Julianakanaal met het Albertkanaal, maar tot de aanleg van dat zogenaamde Cabergkanaal is het nooit gekomen. Pas op 27 februari 2013 werd tussen beide landen een definitief verdrag ondertekend om te bevestigen dat men niet met dit plan verder zou gaan. In de tussentijd was de toestand van het kanaal er niet beter op geworden. Op 27 januari 2004 dreigde na het verzakken van een dijk een deel van de stad Stein onder water te lopen. De dijk bleek te zijn weggezakt door lekkage van een oude waterleiding uit de tijd van de aanleg van het kanaal. Deze leiding was vergeten, maar stond nog wel onder druk. In 2013 werd besloten dat het Julianakanaal verruimd en verdiept moest worden om haar functie goed te kunnen blijven behouden. Daarbij werd een contract getekend tussen Rijskwaterstaat en DEME-dochter De Vries & Van de Wiel om te zorgen dat het kanaal met dunne bentonietmatten waterdicht zou worden gemaakt. Inmiddels is 80% van dat werk afgerond, maar het water bleef door de dijk sijpelen. Rijkswaterstaat meende dat het bedrijf haar beloften niet kon waarmaken, ontbond het contract en legde een dikke schadeclaim neer bij de aannemer. Het bedrijf liet weten dat het gehele project prima was verlopen, maar in de zomer van 2016 misging bij de laatste twee kilometer bij Obbricht: ‘Bemalen hielp niet, het water bleef vloeien en kelders in huizen 500 meter verderop liepen onder. Dan is er toch iets raars aan de hand. We hebben zelf meteen het werk stilgelegd om schade voor de omgeving te voorkomen. Kosten nog moeite zijn gespaard om de bron vast te stellen. We hebben een legertje van technici, adviesbureaus en kundige hoogleraren ingeschakeld.’In het voorjaar van 2018 zijn 200 peilbuizen geslagen en 35 boringen gedaan, werd met een speciale meetklok in het kanaal gemeten en zijn extra onafhankelijke deskundigen ingeschakeld om zich te buigen over het probleem van het opborrelende water. Vooralsnog is de oorzaak niet gevonden. Het project ligt momenteel geheel stil.

Advertenties
Dit item was geplaatst door Muis.
%d bloggers liken dit: