MUIZENEST

The judgement of Paris
Joachim Wtewael
1615
National Museum, London

Joachim Wtewael (Utrecht, 1566 – Utrecht, 1 augustus 1638) – de naam wordt uitgesproken als Utewaal – was de zoon van de glasschilder Anthonisz Jansz., die hem schilderles gaf. Hij kreeg daarnaast les van Joos de Beer, die rond 1590 bij de in Utrecht actieve schilders het maniërisme zou introduceren. Rond 1586 maakte Wtewael de in die tijd gebruikelijke studiereis naar Italië. In Padua trad hij in dienst van de bisschop van Saint-Malo, met wie hij in 1588 naar Frankrijk trok. Rond 1591 was hij terug in Utrecht, waar hij lid werd van het gilde en een studio opzette. Hoewel hij belangrijke schildersopdrachten ontving, verwierf hij waarschijnlijk zijn meeste inkomsten uit zijn activiteiten als handelaar in vlas. Hij behoorde tot de aanzienlijke Utrechters en was een contraremonstrant met als belangrijk voorman de Leidse theoloog Franciscus Gomarus. De kern van hun geloof was dat het leven van een mens voorbestemd is (predestinatie) was ofwel ieder mens wordt met een bepaald doel geboren en de mens heeft geen vrije wil om hiervan af te wijken. Dit gold met name voor de eeuwige zaligheid. In 1630 werd hij tot lid van de vroedschap van Utrecht gekozen. Na zijn dood werd hij in de Buurkerk begraven. Zijn zoon Peter Wtewael (1596-1660) was ook schilder, maar zette na de dood van zijn vader vooral diens vlashandel voort.

Joachim Wtewael schilderde voornamelijk historiestukken: Bijbelse en mythologische voorstellingen in een verfijnde maniëristische stijl. Het waren vaak gedetailleerde schilderijtjes op klein formaat, soms geschilderd op koper, met vaak een sterk erotisch karakter. De lichamen vallen op door hun parelmoer-achtige glans en ingewikkelde poses. In 1615 schilderde Wtewael het Parisoordeel, een versie vol weelderige figuren, zachte en subtiele kleuren. Paris moest kiezen wie de gouden appel zou krijgen als mooiste vrouw: Hera (godin van de macht), Athena (godin van wijsheid en strategie) of Aphrodite (godin van liefde, schoonheid, seksualiteit en vruchtbaarheid). Paris zou kiezen voor Aphrodite, een keuze die de voorbode van de mythologische Trojaanse Oorlog. Maar voorlopig liggen Paris’ kudde en zijn hond te midden van vrede en overvloed. Vacht tegen huid, zijde tegen bloemblaadjes en weelderige schelpen tussen vederachtig gras. Het schilderij bevindt zich nu in het National Museum in Londen. Joachim Wtewael bleef zijn hele leven de maniëristische stijl trouw, hij wordt daarom beschouwd als een van de voornaamste vertegenwoordigers van die stroming in Nederland, maar hij schilderde ook keukenscènes en portretten. De op koper geschilderde De bruiloft van Cupido en Psyche werd in 2019 voor bijna zes miljoen dollar (ruim 5,2 miljoen euro) aangeschaft door het Centraal Museum in Utrecht. Schilderijen van zijn hand bevinden zich in musea over de hele wereld. Ook ontwierp hij voor de Goudse Sint-Janskerk het Statenglas genaamd De vrijheid van consciëntie, een van de gebrandschilderde glazen, dat in 1596 werd in opdracht van de Staten van Holland vervaardigd. Het is het eerste glas dat na de reformatie in de kerk werd geplaatst. Hij maakte ook ontwerpen voor twaalf ramen voor het stadhuis van Woerden, die echter verloren zijn gegaan.